Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Odoornerveen

Hoe de narcostaat het landschap schuldig maakt

Nederland is een narco­staat, maar zelfs voor ­gewaarschuwde mensen die er middenin wonen, is het nauwelijks te geloven.

Eerst het kanaal, dan de boerderijen en daarachter het land dat openligt tot aan de Hondsrug – dit is geen leeg, achtergelaten gebied, er is genoeg bedrijvigheid. Het is voorjaar: landbouwmachines ratelen over de smalle weg langs het water en door het zand, ze poten pootaardappelen voor zetmeel, maken de akkers klaar, hier en daar verschijnt het vee. Maar het drugslaboratorium bleef verborgen, zelfs in dit zichtbare landschap van klare lijnen en heldere lucht.

Er was niets vreemds meneer, dat is het vreemde – de buurtapp meldde alleen wat wagens die ’s avonds traag langs het kanaal gingen, inbrekers misschien, maar waarschijnlijk waren het politie­auto’s die de schuur in de gaten hielden.

Ook dat is allemaal interpretatie.

Boerderij aan het kanaal. Beeld Toine Heijmans

De eigenaar van de boerderij klopt op het raam ten teken dat hij thuis is en maakt dan de deur open: een bezorgde man halverwege de 70. Hij boert niet meer, maar houdt van zijn paarden. De grote lege varkensschuur had hij verhuurd aan drie mannen die er aan de slag wilden met oud ijzer en stalen kabels – een goed verhaal. Nu is hij verdachte dus verder geen commentaar – eerder werden bewoners veroordeeld maar niet de drugsbazen, daar zorgen ze wel voor.

Hoe gaat het met u, vraag ik. Hij zegt: nou, niet zo. Het gaat je niet in de kouwe kleren zitten. Het mate­rieel dat het drugslab kwam ontmantelen liet op het erf diepe sporen na, daarachter wappert nog een afzetlint. Het is een grote boerderij met oude schuren, te groot voor een man alleen die tien jaar terug stopte met boeren. ‘Je sluimert erin’, zegt hij. ‘Je wordt erin gesluimerd.’

Drie mannen kwamen geboeid de schuur uit, nu is het wachten op de rechtsgang. Ze zijn niet van hier, ze zijn van Gelderland, daar wordt het ze te heet onder de voeten en de plekken waar ze drugs kunnen ­koken zijn er schaars. Ruimte hebben ze nodig, in de narcostaat.

De mannen verdwenen geboeid van het erf maar niet uit het landschap dat ze schuldig maakten. Zoveel schuren staan er. Daar kijk je dan toch anders naar.

Inval met groot materieel. Beeld Novum RegioFoto

Iedereen is nu anoniem en wil dat ook graag blijven. Iedereen is voorbereid. Het is overal in de vakbladen te lezen. De Land- en Tuinbouworganisatie houdt informatiebijeenkomsten voor haar leden, en workshops met rollenspelen. De politie kan u van een flyer voorzien: ‘Hennepkwekerijen en drugslabs, help ze uw buurt uit!’ en: ‘Speel niet zelf de held!’ Het wakkert de argwaan aan, die lijst met verdachte omstandigheden: stankoverlast, ­geluidsoverlast, dichtgemaakte ­ramen, bouw- en sjouwactiviteiten op vreemde tijdstippen, aanwezigheid van blauwe vaten of jerrycans, bedrijvigheid met busjes of kleine vrachtwagens, vreemde activiteiten in uw buurt (onderbuikgevoel) – maar evengoed: de overburen ­kijken recht op die schuur, ook bij nacht en ontij, en zagen niets behalve wat ze altijd zien. Niets wat je ziet in de televisieseries.

Maar als ze je schuur huren voor oud ijzer, zeggen ze ook, weet je dat het niet om oud ijzer is.

Lege varkensschuren zijn ­gewild, dat is algemeen bekend. Daar moet je kijken. Met varkens is het al jaren slecht en oude schuren zijn niets meer waard, met dat asbest er nog op. Ze zijn ook te laag om caravans in te stallen. Logisch, dat de drugs optrekken naar het noorden.

Het rijkssubsidiebudget voor vervallen varkensschuren is ook ­alweer uitgeput.

Eerste Exloërmond. Beeld Novum RegioFoto

Het is de achtste keer in Drenthe. De hoofdverdachte van het drugslab in Eerste Exloërmond is net vrijgesproken, zijn dna-sporen waren als bewijs te mager. De hoofdverdachte zweeg maar niet de bewoner van de boerderij: die had de schuur verhuurd en was dus medeplichtig en kreeg 10 maanden cel.

Dit is wat hij vertelde in de rechtszaal, genoteerd door het Dagblad van het Noorden:

‘Er kwamen bij mij twee mensen. Ik wil hun namen niet noemen. Ook nu niet. Bang dat er iets zal gebeuren met mijn gezin. Ik zou een schuld hebben bij die mannen, maar dat was niet zo. Ze dreigden mij. Dat ze me met boormachines zouden bewerken. Eigenlijk wil ik er helemaal niets over zeggen. Ik heb mijn schuur ter beschikking gesteld, dat is wat ik heb gedaan.’

Dit gebied heeft nog steeds de naam arm te zijn, maar pas op, zegt de aardappelboer, er is het nodige veranderd. Zo simpel is het niet. Het afval van de zetmeelproductie, dat zo stonk in de sloten, is nu goud waard als grondstof voor vleesvervangers. Daarom stinkt het hier niet meer. En daarom gaat het best wel goed, in de akkerbouw.

Alles is handel en Nederlanders zijn daar nu eenmaal buiten­gewoon goed in, daarom ook is ­Nederland een narcostaat. Maar je weet hoe het werkt, zegt de aardappelboer: bij die lui moet je niet in de vingers komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.