Verslaggeverscolumntoine heijmans in Heveadorp

Hoe de energietransitie diepe voren trekt in een dorp dat ineens ‘Wijk van de Toekomst’ moet worden

null Beeld

Ineens moest ons dorp een ‘Wijk van de Toekomst’ worden, zegt Elisabeth: van het gas af, en snel, ‘de enquêtes vlogen je om de oren’. Maar waarom zou dit een pioniersplek zijn, zegt Christina, haar buurvrouw, ‘en wat gaat er allemaal achter schuil?’

Samen staan ze inmiddels bekend als ‘de dames’: aanvoerders van een strijd die voren trekt in een dorp van zevenhonderd inwoners, zoals de energietransitie overal voren trekt in het land, en in het landschap. Geen actietypes, maar nu wel.

Drie bewoners begonnen zes jaar terug Hevea Initiatief, met plannen om het dorp versneld duurzaam te maken. Al snel sprak voorzitter, consultant en duurzaam investeerder Wim Schoonderbeek de gemeenteraad toe. ‘Kennelijk gesteund door het hele dorp’, zegt Christina. Maar het dorp wist eigenlijk van niets, zegt Elisabeth. ‘We wisten niet eens dat ze een convenant hadden gesloten met de gemeente.’

Er volgen online bewonersbijeenkomsten en polls met de vraag of Hevea Initiatief het dorp mag vertegenwoordigen, maar duidelijk wordt het niet, en uiteindelijk besluiten Elisabeth Rault en Christina Antonides tot een antipetitie. Die wordt 160 keer ondertekend, ‘de helft van alle huishoudens’.

Elisabeth Rault (links) en Christina Antonides. Beeld Toine Heijmans
Elisabeth Rault (links) en Christina Antonides.Beeld Toine Heijmans

De kwestie ‘splijt het dorp in tweeën’, schrijft de Gelderlander. De mensen die hier wonen houden van bos en natuur en zijn milieubewust, zegt Elisabeth, ‘maar door zo’n overrulende actie bereik je het tegendeel’. En Christina vertelt over een bijeenkomst betreffende warmtenetten en warmtepompen. ‘Er werd gegooid met bedragen en techniek, daar raken mensen van in paniek’, ondanks het inhuren door de gemeente van een adviesbureau voor de ‘procesbegeleiding’. Het vierde bureau inmiddels, ook dat heeft Christina uitgezocht. Als je er eenmaal induikt, zegt ze, ‘komen alle lijntjes ineens bij elkaar. En zie je dat de directeur van het ene bedrijf ook directeur is van het andere.’

Heveadorp ligt met z’n mooie geschiedenis tussen rivier en stuwwal: ooit was het deel van de rubberfabriek die rietgedekte huizen liet bouwen voor z’n werknemers. De nieuwe Amerikaanse eigenaar liet de huizen verslonzen, waarop de bewoners ze kraakten. Dat was in 1985. Maar dit is een ander soort actievoeren. Elisabeth: ‘Het is niet leuk om te doen, het zijn toch je dorpsgenoten. We zijn er met regelmaat echt beroerd van geweest. Maar we doen het voor de mensen die geen stem hebben.’

Wantrouwen en woede, dat is wat de energietransitie opwekt. Het rijk begint in arren moede een ‘offensief’ om begrip te kweken voor windmolens; namens het ministerie zei directeur-generaal Sandor Gaastra in de krant dat we nu eenmaal veel energie gebruiken, of wilden we dan ‘kleiner wonen’ of ‘maximaal één auto per gezin’? Ja, de burger heeft het gedaan. Wat hij niet vertelt, is wie de echte grootverbruikers zijn. De duurzame megawatts die Amsterdam met windmolens en zonnepanelen wil opwekken, gaan op aan nieuwe datacenters, want die zijn, nou ja, ook belangrijk voor de stad.

En dat is precies wat mensen als Elisabeth en Christina boos maakt: oneerlijke verhalen. Alsof ze niet zelf in staat zijn uit te vogelen wat er schuilgaat achter een prachtig geïllustreerd energieplan, dat in hun gemeente ook nog Opgewekt in Renkum heet.

Christina graaft almaar dieper in het duurzame verdienmodel, ‘er gaan echt miljoenen in om’. Het leidde tot een rapport van zeven A4’tjes met een brede bladspiegel: wat gebeurde er zoal in Heveadorp, de hele geschiedenis? De initiatiefnemer, staat erin, ‘heeft plannen met Heveadorp die wel bij zijn bedrijfsvoering passen, maar niet bij de bewoners’. Inclusief een verwijzing naar bv’s, adviseurs en aandeelhouders.

De initiatiefnemer, Wim Schoonderbeek, reageert eerst gelaten en daarna gramstorig als ik hem bel, ‘Het is een beetje onzin dat er geen draagvlak is’ en ‘De gemeente heeft bedacht fossielvrij te worden, het is goed je daarop voor te bereiden’. Maar wat ‘de dames’ doen met hun verwijten is ‘schandalig’ en ‘pure smaad’, ‘ik zet me vol in voor het dorp’.

Hij is gepensioneerd en teruggetreden uit het bestuur van Hevea Initiatief (‘maar ik draai wel mee op de achtergrond’). De nieuwe voorzitter, Michiel Köhne, probeerde tijdens een raadsvergadering de schade te repareren: ‘Ik denk dat de tegenstand deels is ontstaan omdat het een voortdenderende trein leek’, ‘Laten we samen gaan praten’.

Vrijdag wagen twee raadsleden zich aan een bemiddelingsgesprek tussen de dames en het initiatief. ‘Bemiddelen tussen wat?’, zegt Elisabeth alvast. ‘We willen gewoon vragen stellen en antwoorden krijgen. Geen rookgordijnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden