Hoe Aboutaleb de PvdA kan redden van oud-links

Aboutaleb moet in de PvdA het post-Fortuynisme van Wouter Bos nieuw leven inblazen.

Ahmed Aboutaleb op de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Rotterdam, 10 januari. Beeld ANP

'Oud-links'. Die term kwam onlangs zomaar weer naar boven borrelen toen ik Pauw en Jinek van afgelopen vrijdag zag. Thierry Baudet, de zelfbenoemde opvolger van onder anderen Pim Fortuyn, werd door Frits Wester en de presentatoren op dezelfde manier in een racistische hoek gezet als zijn voorbeeld destijds. Dit, terwijl good cop Aboutaleb superieur begrip kon tonen voor de 'intellectuele exercitie' van Baudet.

Frappant is dat je Aboutaleb kunt zien als een vertegenwoordiger van een stroming in de PvdA die onder leiding van Wouter Bos zich in de jaren na Fortuyn afzette tegen wat toen 'oud-links' werd genoemd. Een klein stiekem duelletje over de erfenis van Fortuyn was dus eigenlijk gaande. Maar hoe zit het met 'oud-links' en 'nieuw-links' nu? Is dit 'nieuw-links' nog substantieel, of is Aboutaleb een PvdA-illusie tegenover referendum-held Baudet?

De term 'oud-links' is onlosmakelijk verbonden met de Fortuynistische revolte in Nederland in 2002. Behalve kritiek op het immigratie- en integratiebeleid, bevatte de boodschap van Fortuyn ook kritiek op het verouderde politieke stelsel, aspecten van het neoliberalisme en andere onderwerpen die gevoelig ('politiek correct') waren.

Ondanks zijn dood heeft Fortuyn de politiek jarenlang beïnvloed door een scheidslijn aan te brengen tussen degenen die zijn ideeën pertinent verwerpelijk vonden en degenen die vonden dat de terechte punten ervan overgenomen moesten worden.

Dit leidde binnen links tot een scheiding tussen 'oud-links', dat vooral de taboes uit het verleden bleef ademen en Europees de norm bleef met paarse tijger Verhofstadt enerzijds en een uniek-Nederlandse post-Fortuynistische linkse stroming onder leiding van Wouter Bos anderzijds. Deze vond dat links weer meer verbonden moest raken met de problemen van de traditionele achterban, die nu haar toevlucht had genomen tot de LPF.

Wouter Bos was in de jaren die volgden zeer succesvol in het terughalen van teleurgestelde PvdA-kiezers, mogelijk door zijn 'lekkere kontje' en aanbeveling van Pim Fortuyn, maar ook door zijn luisterend oor en pragmatisme.

In deze periode brak ook Aboutaleb door als wethouder van Amsterdam. Het leek er dus op dat PvdA afstand had genomen van 'oud-links' en zijn taboes, maar al in 2006 vroeg Hans Wansink zich in de Volkskrant af 'hoe diep gaat de vernieuwing eigenlijk? Levert Bos behalve stemmen ook een nieuw programma?' Hij voorzag ook al dat de kans groot was dat oud-links op den duur de macht in de PvdA weer zou terugnemen.

Wat er afgelopen jaren is gebeurd, is dat de nieuwe consensus na Fortuyn door de extreme polarisatie van Wilders inderdaad is verdwenen en de oud-linkse taboes bij links onder druk van Denk weer terug zijn. De PvdA lijkt een zeer grote groep kiezers definitief verloren te zijn aan partijen als SP, PVV en nieuwkomers.

Pieter Koning is historicus en politicoloog.

Om de politieke vernieuwing, die na Fortuyn door velen als noodzakelijk werd ervaren te verzilveren, zal ook het instrumentarium van de kiezer versterkt moeten worden. Dan is een koersverandering niet alleen geborgd in enkel politici, maar kan deze ook blijvend afgedwongen worden met bijvoorbeeld bindende referenda en een gekozen minister-president. Dit zijn maatregelen die nieuwe partijen als FvD, Nieuwe Wegen, VNL en GeenPeil allemaal delen.

De kans is reëel dat Aboutaleb na de verkiezingen (terecht) naar voren zal worden geschoven als de redder van de PvdA. Maar indien hij niet de geschiedenis wil ingaan als zoveelste succesvolle lokale PvdA-politicus die landelijk 'mislukt', dan zal hij draagvlak moeten vinden voor democratische vernieuwing. Ook binnen de PvdA, dat op het congres van 14 januari het bindend referendum uit het partijprogramma heeft geschrapt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.