HIV is een metafoor voor alles

Handschoentjes mogen wel, lulschoentjes mogen niet.

HIV, het virus dat aids veroorzaakt, is inmiddels 30 jaar bekend. Wat begon als een straf van God voor het onkuise gedrag van homo’s in de Verenigde Staten, denderde binnen korte tijd als een kruistocht van de duivel dwars door donker Afrika. Vooral homo’s en negers gaan er dus aan ten gronde – geen wonder dat het in sommige kringen gezien werd als een uitvinding van Amerikaans Rechts om hen onwelgevallige groepen te elimineren.

Onheilspellend
HIV is een kwaal die duizend-en-een implicaties heeft. Dat maakt het zowel onheilspellend als ongelooflijk interessant. Ik zal zo wat van die implicaties met u doornemen. Om te beginnen is HIV een afstammeling van SIV – het Simian (in plaats van Human) Immunodeficiency Virus, dat zich ophoudt in populaties apen. ‘Simian’ is potjeslatijn voor apig. Die apen hebben dat virus waarschijnlijk al ongelooflijk lang.

Ze gaan er in elk geval niet noemenswaardig aan dood, een bewijs dat de apenpopulatie zich als het ware aan de ziekteverwekker heeft aangepast. Je zou kunnen stellen dat de tegenwoordig levende apen de afstammelingen zijn van apen die ooit, in het verre verleden, de SIV-epidemie hebben overleefd, net zoals de tegenwoordige Europeanen (u en ik niet uitgezonderd) afstammelingen zijn van diegenen die in de vijftiende, zestiende en zeventiende eeuw de pest hebben overleefd. SIV komt dus van nature voor in die apen, en het virus zou daar nog altijd zitten, ware het niet dat hongerige Afrikanen die apen graag opeten. Bushmeat is de bron van HIV, omdat er bij het slachten van apen bloed vrijkomt, dat via wondjes in die hongerige mensen terecht kon (en kan) komen. Bloed-bloed transmissie is nog altijd een belangrijke manier voor het virus om zich te verspreiden.

Snel
Daarbij speelt een rol dat het virus ongelooflijk snel evolueert. Charles Darwin en Hugo de Vries zouden er postuum opgewonden van raken als zij wisten hoe mooi het SIV / HIV hun theorieën over evolutie en mutaties illustreren. Met een enorme snelheid muteert het virus naar telkens nieuwe variaties, die telkens nét even anders zijn en telkens net weer de immuniteit weten te omzeilen. Een gemuteerd SIV is in de bloedbaan van een arme Congolees HIV geworden. De evolutietheorie ten top.

Culivreten
Als die arme Congolees nu eens een rijke Zwitser zou zijn geweest die na het slachten van een Alpenmarmot of een gems ziek was geworden, dan hadden de Bazelse farmaceuten er meteen bovenop gezeten, maar hij was nu eenmaal een arme neger in een verloren land, dus daar lette even niemand op. Daar hebben we dus het grote probleem van de noord-zuid verhouding te pakken, de wanverhouding tussen het rijke en het arme deel van de wereld. Terwijl wij ons wentelen in rijkdom, en ziektekosten- en uitvaartverzekeringen voor onze met duur culivreten geöbesiteerde huisdieren tot de normale voorzieningen dreigen te gaan behoren, is er voor medicijnen in ontwikkelingslanden geen geld, geen wil om het te vinden, geen zin om dure patenten los te laten en geen kennelijk kortetermijnbelang.

Apocalyptisch
Het HIV zette een opmars in die nu, 30 jaar na ontdekking, apocalyptische proporties heeft aangenomen. Het is een pandemie van een omvang die niet te beschrijven is. Het wordt bovendien niet alleen verspreid via bloed-bloed contact, maar allerlei andere lichaamssappen kunnen ook een rol spelen bij de overdracht. Vandaar dat het fenomeen van de onveilige seks op toneel verschijnt. Een simpel laagje rubber van enkele micrometers dikte kan veel ellende voorkomen. De vijfvingerige chirurgenhandschoen is een voorbeeld van deze simpele voorziening, en die mag danook ad libidum gebruikt worden, maar de éénvingerige variant ervan is door het Vaticaan in de ban gedaan.

Handschoentjes mogen wel, lulschoentjes mogen niet.

Wranger
Dat en passant ook de overbevolking door het aids-beperkende gebruik van condooms kan worden tegengehouden maakt het er allemaal nog wranger op. Het is mij een raadsel waarom het Vaticaan niet allang wegens misdaden tegen de menselijkheid is gedagvaard. Er is nog wel plek in Scheveningen en veel te doen heeft het Strafhof na Charles Taylor ook niet meer.

Eén van de aspecten van bloed-bloed overdracht is natuurlijk ook het gebruik van vieze naalden in kringen van verslaafde spuiters. Daardoor heeft HIV ook een relatie met de drugsproblematiek. En met de manier hoe we daar mee omgaan, met de gemarginaliseerden in de maatschappij, met het verschaffen van schone spuiten, met voorlichting en alles wat er bij hoort.

Afspiegeling
Ik bedoel maar: je neemt HIV en aids, en je hebt eigenlijk een soort afspiegeling van de wereld te pakken. HIV raakt aan evolutie, aan aanpassing, aan survival of the fittest, maar ook aan drugs en vieze spuiten, aan onveilige seks, condoomgebruik, condoomverbod, het Vaticaan, Afrika, armoe, de scheve noord-zuid verhouding, aan de problematiek van overbevolking en pandemiën, aan de farmaceutische industrie en haar tentakels, aan belangen van octrooien en investeringen, kortom: het HIV houdt ons als mensheid een spiegel voor. De aanblik die deze spiegel ons biedt is geen prettige. Tijd om hem met een flinke steen in scherven te gooien. Bij voorkeur met een Vaticaans kinderhoofdje van het Sint-Pietersplein te Rome, daar liggen er genoeg.

Jelle Reumer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden