BOEKRECENSIEDit Amerika – Manifest voor een betere natie

Historicus Jill Lepore laat zien hoe moeilijk het is de Amerikanen weer te verenigen ★★★☆☆

Historicus Jill Lepore pleit eloquent en overtuigend voor een liberaal nationalisme in de VS, dat het land weer kan verenigen. Hoe dat precies in zijn werk moet gaan, weet zij helaas niet. 

Arcola Pettway: Quilt. Beeld Stephen Pitkin / Souls Grown Deep Foundation
Arcola Pettway: Quilt.Beeld Stephen Pitkin / Souls Grown Deep Foundation

‘Dit is niet Amerika’, zeiden geschokte commentatoren toen een door president Trump opgehitste meute de zetel van de Amerikaanse democratie ontheiligde. Ze hadden ongelijk. Dit was precies Amerika, althans het racistische en nationalistische deel van Amerika dat nooit is teruggedeinsd voor geweld en intimidatie.

In het essay Dit Amerika beschrijft de excellente historicus Jill Lepore de Amerikaanse geschiedenis als een voortdurende strijd tussen twee vormen van nationalisme. Het liberale nationalisme ziet de Verenigde Staten als een baken voor de wereld, een land dat openstaat voor iedereen, wit, zwart, Aziatisch of anderszins, mits hij de Amerikaanse waarden van vrijheid en democratie onderschrijft. Daartegenover staat een ‘illiberaal’ nationalisme dat Amerika als een wit land ziet. Zoals senator Garrett Davis uit Kentucky in de 19de eeuw al zei: ‘Ik wil geen negerregering, ik wil geen Mongoolse regering, ik wil de regering van de witte man die onze vaders hebben ingesteld.’

Spanning

De spanning tussen beide vormen van nationalisme zit in de Amerikaanse geschiedenis ingebakken, liet Lepore vorig jaar zien in haar briljante overzichtswerk Deze waarheden. ‘Wij beschouwen deze waarheden als vanzelfsprekend: dat alle mensen als gelijken worden geschapen, dat zij door hun schepper met onvervreemdbare rechten zijn begiftigd, dat zich daaronder bevinden het leven, de vrijheid en het nastreven van geluk’, zo formuleerde de nieuwe Republiek haar uitgangspunten in de Onafhankelijkheidsverklaring van 1776.

Maar van meet af aan bleken ‘deze waarheden’ toch niet voor ‘alle mensen’ te gelden. Autochtone Amerikanen werden van hun land verdreven en uitgeroeid, Afrikanen werden als slaven geïmporteerd. Toen het Noorden de Burgeroorlog won (1861-1865) en de slavernij werd afgeschaft, zei John Wilkes Booth: ‘Dit betekent burgerschap voor nikkers.’ Even later schoot hij president Lincoln dood.

Van de emancipatie van bevrijde slaven kwam daarna veel te weinig terecht. Toen zwarte Amerikanen in de jaren vijftig en zestig van de 20ste eeuw hun burgerrechten opeisten, reageerden witte nationalisten met bomaanslagen en moorden.

Telkens opnieuw leidde de strijd tussen liberaal en illiberaal nationalisme tot spanningen. Tussen 1880 en 1920 emigreerden 20 miljoen Europeanen naar de VS. Dat leidde tot een tegenbeweging van ‘echte’ witte Amerikanen die zich verzetten tegen de immigratie van katholieken, Joden en Aziaten. In 1924 beperkte het Congres de immigratie uit Zuid- en Oost-Europa. Aziaten waren helemaal niet meer welkom.

Pas in 1965 werden de mogelijkheden voor immigratie weer verruimd, hetgeen tot een sterke toename leidde. Tussen 1931 en 1965 kwamen 5,5 miljoen mensen naar Amerika, alleen al in de jaren negentig waren dat er 9 miljoen. Het is de bron van de hedendaagse strijd tussen liberaal en illiberaal nationalisme, aldus Lepore. Witte Amerikanen die hun meerderheid zagen afbrokkelen vonden hun kampioen in Donald Trump.

Moeilijke opgave

Joe Biden wil de Amerikanen weer verenigen. Dat is geen eenvoudige opgave, aldus Lepore. Anders dan Trump en zijn aanhangers beweren, heeft president Obama al veel gedaan om illegale immigratie tegen te gaan. Aan de grens met Mexico kwam tussen 2005 en 2013 gemiddeld één persoon per dag om het leven bij een poging de VS binnen te komen. Niettemin bleven de trumpisten Obama en de Democraten als verraders zien.

Lepores lezing van de Amerikaanse geschiedenis is verhelderend, haar pleidooi voor liberaal nationalisme eloquent en overtuigend. Maar op de vraag hoe polarisatie en geweld weer kunnen worden ingedamd, heeft zij ook geen antwoord. Zo blijf je aan het einde van haar mooie essay toch zitten met de vraag: wat nu?

null Beeld De Arbeiderspers
Beeld De Arbeiderspers

Jill Lepore: Dit Amerika – Manifest voor een betere natie. Uit het Engels vertaald door Rob Kuitenbrouwer. De Arbeiderspers; 160 pagina’s; € 20.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden