Opinie Roos Vonk

Het zou helpen als Roos Vonk haar eigen tips om de medemens tot beter gedrag aan te sporen zou opvolgen

In Vonks wereld is kritiek op haar denkbeelden als goeddoener per definitie verdacht. Het zou helpen als ze haar eigen tips om de medemens tot beter gedrag aan te sporen zou opvolgen, schrijft psycholoog Marcus Huibers.

Auteur en hoogleraar sociale psychologie Roos Vonk in 2013. Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Niet zo lang geleden stelde Roos Vonk vast dat vleeseters wel degelijk egoïstische hufters zijn, maar dat het geen zin heeft om vleeseters als zodanig aan te spreken, omdat het ze niet motiveert om iets aan hun verwerpelijke gedrag te doen.

In de opiniebijlage van zaterdag beschrijft ze in vlot proza het lot van de wereldverbeteraars die met de Goede Zaak aan hun zijde de hoon en irritatie van gewone mensen moeten verdragen. Romantische termen gebruikt Vonk voor dit menstype, zoals ‘goeddoeners’, ‘morele rebellen’en ‘deugmensen’. Ze worden vaak irritant en betweterig gevonden, omdat ze anderen de les lezen en vol zijn van hun eigen gelijk. Dat komt doordat het gedrag van de goeddoener het zelfbeeld van de ander onder druk zet, aldus Vonk. We voelen ons onbewust tekort schieten, en in een poging ons ego te beschermen slaan we terug door goeddoeners af te kraken. Maar dat we ons wel degelijk door ze in het nauw gedreven voelen, is volgens Vonk de kern van de zaak.

Alles behalve onafhankelijk

Het ligt er niet zo heel dun bovenop, maar Vonk heeft het hier natuurlijk over zichzelf. Daarbij maakt ze handig gebruik van haar autoriteit als hoogleraar, en overdekt ze haar betoog met een wetenschappelijk sausje van sociaal psychologisch ­onderzoek. Die laatste tak van sport heeft veel negatieve aandacht gekregen naar aanleiding van de frauduleuze praktijken van Diederik Stapel. Sociaal psychologen hebben beterschap beloofd, maar de meeste experimenten blijken niet te kunnen worden gerepliceerd, ook de relevantie van sommige vraagstellingen is twijfelachtig. Alle reden om niet zo hoog van de toren te blazen, zou je zeggen.

Het grootste probleem met de academische positie waarachter Vonk zich verschanst is dat haar activisme alles behalve onafhankelijk is. Wetenschap en activisme gaan slecht samen. Wetenschappelijke beweringen komen dan al snel in een dubieus daglicht te staan, ook als de oorspronkelijke bronnen deugen. Vonk bekijkt de zaken met een ideologische bril, waar objectiviteit geboden is.

Averechts effect

In Vonks wereld is kritiek op haar denkbeelden als goeddoener per definitie verdacht. Wat ik hier beweer ­sowieso, want ik ben een witte, mannelijke vleeseter. Ik voel weerstand als mijn levensstijl, waarin het genieten van vlees een belangrijke plek inneemt, als amoreel wordt weggezet.

Dat ook ik zie dat de schaal van onze vleesconsumptie voor grote problemen zorgt, betekent niet dat ik vind dat wij helemaal geen vlees meer zouden moeten eten. Of ik onbewust voel dat Vonk eigenlijk gelijk heeft, valt niet te zeggen, want mijn onbewuste laat zich moeilijk peilen, weet elke bonafide wetenschapper.

Vonk heeft wel gelijk dat de gutmensch die zich voor de goede zaak inzet vaak het tegendeel bereikt. Het zou helpen als ze haar eigen tips om de medemens tot beter gedrag aan te sporen zou opvolgen. Dat doet ze in elk geval niet door te eindigen met de opmerking dat de irritatie die ik bij dit soort pamfletten ervaar, mijn ­eigen geweten is dat onbewust ­opspeelt.

Marcus Huibers is psycholoog en schrijft voor de Volkskeuken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.