ColumnStephan Sanders

Het zijn niet de bloemetjes die de grootste rol spelen in de seks, het is de macht

Stephan Sanders artikel columnBeeld .

Nare nasmaak nu de New Yorkse jury het ‘schuldig’ heeft uitgesproken over Harvey Weinstein.

Ik twijfel niet zozeer aan de juryuitspraak of aan de misdragingen van Weinstein, maar wel aan het journalistieke en juridische commentaar dat zijn proces in de loop van de tijd heeft opgeleverd.

Letterlijk zei de openbaar aanklager dat Weinstein een ‘vicious, serial, sexual predator’ was en als je dat in het Nederlands gaat vertalen, kom je al snel uit op een ‘seksueel roofdier’. Het achtuurjournaal sprak er ook zo over en in kranten wordt het seksuele roofdier gebruikt als een vaste ­samenstelling van Weinstein.

Dat is een aanstekelijk beeld en nu je het zegt: wanneer je Weinstein zag aan komen schuifelen, voorovergebogen over zijn rollator, met het grijzige op zijn kin en hoofd van wat ooit zijn haardos was, moest je denken aan een dier. Meer bepaald: aan een luiaard achter een rollator. Dat is eigenlijk niet zo logisch: de meeste luiaards stellen het zonder rollator en vooral: de luiaard is een herbivoor, die weinig anders eet dan bladeren. Geen vlees, laat staan mensen.

Ik weet niet of Weinstein die rollator echt nodig had of dat zijn advocaten meenden dat het hulpstuk medelijden zou opwekken bij het publiek, maar ik begreep meteen dat het beeld zich ogenblikkelijk zou ontwikkelen tot een meme in het socialemediaverkeer. Daar verheug ik me niet op.

Ik weet het: het Engelse ‘predator’ betekent niet alleen ‘roofdier’, maar ook zoveel als ‘aanvaller’. Ik kwam ook expliciet tegen: ‘A person who ruthlessly exploits others, a sexual predator.’ Het roofdier is dus vermenselijkt, tegelijkertijd met onze gevoeligheid voor seksueel misbruik. Hoe minder we dat laatste tolereren, hoe meer we zijn gaan spreken over ‘seksuele roofdieren’. Je kunt ook stellen: we hebben de persoon ontmenselijkt en verdierlijkt.

Dat laatste zit me niet lekker. Er is die lange, treurige geschiedenis, waarin zwarte mensen vergeleken werden met apen, Joden eigenlijk ratten waren en Tutsi’s gelijk werden gesteld aan kakkerlakken. Ik weet niet of dat een belediging is voor de dieren, ik weet eigenlijk niet eens of die kunnen worden beledigd. Wel begrijp ik dat het een ongeoorloofde felicitatie is van de mens aan zichzelf. ‘Ons Soort Mensen’, de nette, de beschaafde soort, hoort niet bij deze inferieure groep. Die onmensen komen niet door onze ballotagecommissie en moeten dus wel dierlijk zijn.

Dat is allemaal maar schone schijn: ook de nazikopstukken waren geen ‘beesten’. Het zou heerlijk zijn je zo te kunnen distantiëren van puur menselijk gedrag. Er is dat hele repertoire aan weerzinwekkende praktijken dat kennelijk zeer des mensen is. Ik zeg niet dat ieder mens in staat is hetzelfde te doen (de ‘nazi in jezelf’, zoals dat vroeger heette), ik zeg dat het niet aangaat het mooie voor de mens te reserveren en de rest naar de beesten over te hevelen. Zelfs als het ‘roofdier’ metaforisch is bedoeld, vind ik het een bedenkelijke en gemakzuchtige metafoor.

Kijk naar Harvey Weinstein, huiver desnoods over wat hij deed, maar ontken niet dat de man voor honderd procent tot onze soort behoort.

Juist als het over seks gaat, is de macht nooit ver weg. De seksuele verbintenis komt niet alleen tot stand door ‘de vlam’ of ‘de vonk’, zoals dat in programma’s als First Dates eindeloos wordt gepreveld. Seksuele aantrekkingskracht is nauw verweven met macht en machtsongelijkheid.

In de loop van deze ongelooflijk lange, naoorlogse vredestijd is het Westen erin geslaagd een ideaalbeeld van seks op te bouwen dat machtsvrij is. Pure chemie, wederzijdse toestemming, wederzijdse wil. Hippie-achtig, flowerpower. Maar het zijn niet de bloemetjes die de grootste rol spelen in de menselijke seks, het is de ‘power’, de macht: al is het maar de belofte dat de ander je zal beschermen, helpen of zo zal overweldigen, dat je iets ongekends meemaakt.

De scherpste veroordeling van het gedrag van Weinstein hoeft niet gepaard te gaan met een onschuld­fantasie. Wij kunnen een en ander eerlijk gezegd heel goed begrijpen en moeten tegelijkertijd niets willen verontschuldigen.

Weinstein ging het niet om seksuele toenadering, maar om de seksuele verovering, waarbij alle middelen geoorloofd waren. Hij ontmenselijkte zijn slachtoffers.

Dat gaan we met hem niet ook nog eens doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden