Opinie The Big Picture

Het wordt steeds zinlozer algemeen geldende uitspraken over Afrika te doen

Ooit was Afrika het Giro 555-continent bij uitstek. Zwarte kindjes met grote, hulpvragende ogen sierden de Novib-kalender. Beeld AFP

Pluim voor de Nobelprijs voor de Vrede. Al tien jaar is het Noorse comité erin geslaagd een onomstreden laureaat aan te ­wijzen. De laatste winnaar met een vlekje was Barack Obama, die de prijs in 2009 voornamelijk kreeg omdat hij – amper aangetreden – niet George Bush was.

Dinsdag wordt in Oslo de medaille, opnieuw meer dan terecht, uitgereikt aan de Ethiopische ­premier Abiy Ahmed. Hij krijgt de prijs omdat hij vrede stichtte met buurland Eritrea en ook elders in de regio als vredesduif optrad.

Bovendien voerde hij in eigen land – en vooral daar is het mij hier om te doen – in korte tijd vergaande democratische hervormingen door, na ­decennia van dictatuur. Politieke gevangenen werden vrijgelaten, de oppositie krijgt de ruimte, ngo’s mogen voortaan vrijelijk opkomen voor de mensenrechten. Ook jaagt Ahmed door middel van liberalisering de voorheen staatsgeleide economie aan. Met zo’n 10 procent groei per jaar klimt het land gestaag uit het dal van de armoede.

Eén land verderop valt eveneens goed nieuws te noteren. In Soedan lijkt de nieuwe burger­regering, die sinds september de macht deelt met de militairen, wel degelijk iets in de melk te brokken te hebben. De massale protestbeweging in Khartoem heeft succes geboekt. De partij van de in april afgezette dictator Bashir is verboden en een dertig jaar oude wet die vrouwen onderwierp aan de ­sharia is geschrapt.

Het zijn lichtpuntjes in een werelddeel met een nog altijd problematisch imago. Ooit was Afrika het Giro 555-continent bij uitstek. Aandoenlijke zwarte kindjes met grote, hulpvragende ogen sierden de Novib-kalender. Bob Geldof bracht in 1985 de top van de angelsaksische popmuziek bijeen voor Live Aid, een concert ter leniging van de hongersnood in – jawel – Ethiopië.

Later was er de ‘Afrikaanse Wereldoorlog’ in Congo, die tussen 1988 en 2004 aan 5 miljoen mensen het leven kostte. In Rwanda raasde een genocide die het voorstellingsvermogen nog altijd te boven gaat. Landen in West-Afrika vielen ten prooi aan barbaarse burgeroorlogen. Darfur en Zuid-Soedan voegden zich in het rijtje. In Noord-Oeganda trok het kindsoldatenleger van Joseph Kony door de ­jungle.

Hoe staat Afrika er anno 2019 voor?

Beter. Iets beter of aanzienlijk beter, dat is arbitrair. Ik neig naar de tweede, optimistische optie. ­Gewapende conflicten zijn er nog steeds, maar ze hebben niet meer de omvang van toen. Vorig jaar kwamen in Afrika minder mensen om door geweld dan ooit in de afgelopen kwart eeuw.

Economisch gaat het grosso modo behoorlijk goed met Afrika. Het continent omvat dit jaar volgens het IMF een aantal van ’s werelds snelst groeiende economieën – naast Ethiopië onder meer Rwanda, Ghana, Ivoorkust, Senegal en Kenia.

Politiek gezien blijft het behelpen, maar het beeld is op z’n minst gemengd. In een aantal landen is de democratie stevig verankerd. Ghana, Senegal, Zuid-Afrika, Namibië, Benin, Botswana, Tunesië en enkele eilandstaatjes prijken al jaren in de begeerlijke categorie ‘vrij’ van Freedom House.

Maar ook elders is sprake van een ‘opmerkelijke vooruitgang’ in goed bestuur, die door velen over het hoofd wordt gezien, schrijven Landré Signé en Ameenah Gurib-Fakim op de site van Brookings. De rechtsstaat en de mensenrechten zijn de afgelopen tien jaar in 34 landen verbeterd.

Het aardige en hoopgevende is dat er een grote overlap bestaat tussen de rijtjes ‘goed bestuur’, ‘democratisch’ en ‘forse economische groei’. Tegelijk is dat echter het probleem: de minder fortuinlijke ­landen scoren in alle categorieën slecht. Zo ontstaat in Afrika een politiek-economische tweedeling, naast alle culturele, etnische en geografische verschillen die er toch al zijn in een gebied met de omvang van drie keer Europa. En wordt het steeds zinlozer algemeen geldende uitspraken over het continent te doen.

Afrika bestaat niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden