Opinie

Het woord neger reduceert iemand tot zijn huidskleur

Blank zijn op zichzelf wordt zelden nadrukkelijk benoemd. Waarom gaat dit bij het woord neger (en trouwens ook bij zwart en zwarte) zo anders?

'Bootvluchtelingen zijn op GeenStijl 'dobbernegers''Beeld afp

Komiek Chris van der Ende vertelt op PowNews dat Zwarte Piet geen 'echte neger' is, want die vult geen schoenen, maar haalt ze juist weg. En je tv trouwens ook. Het gaat al mis bij het woord neger, reageert iemand. Precies.

Het woord neger is een beladen, beledigend woord. We leenden negro in de 16de of 17de eeuw uit het Spaans of Portugees. In die talen was het toen een zelfstandig naamwoord dat 'zwarte Afrikaan; zwarte slaaf' betekende. In het Nederlands vervormden we het tot neger. Een 18de-eeuws citaat maakt de betekenis duidelijk: 'Men betaalt ... van zestig tot tagtig Guldens ... voor eenen Neger, die van agttien tot dertig jaaren oud is'. Het woord stamt uit een tijd waarin slaven, die slechts koopwaar waren en verder voor hun houders geen identiteit hadden, voor het gemak werden benoemd met hun huidskleur.

'Wat is daar erg aan, neger betékent toch gewoon zwart?' Het bijvoeglijk naamwoord negro ja, maar dat bestond nooit in het Nederlands: een 'negro trui' is geen zwarte trui. Wij namen alleen het zelfstandig naamwoord over in de specifieke betekenis 'zwarte slaaf'. Neger betekent nu weliswaar 'persoon met een zwarte huidskleur', maar nog steeds reduceert neger iemand tot zijn huidskleur. 'Hoe moet ik ze dan noemen?', zei een kennis die verder heel aardig is. Dat 'ze' willen benoemen klopt niet. Aziaten 'gelen' noemen is not done. De meeste roodharigen worden niet blij van 'rooie'.

'Bootvluchtelingen zijn op GeenStijl 'dobbernegers''Beeld afp

Het woord staat in het woordenboek

Het woord neger staat in woordenboeken. Dat is niet raar, want ook klootzak, kut-Marokkaan en wijf staan erin, omdat die vandaag de dag nou eenmaal gebruikt worden. Als ik kijk naar andere woorden bij het woord neger, zijn dat vaak beledigende woorden, bijvoorbeeld zandneger voor Noord-Afrikaan. GeenStijl is gek op de allitererende woordgroep zotte zandneger. Eventjes lukraak zoeken op deze site levert gelijk huilneger, kwetsneger en zeurneger op voor activisten met een donkere huid. Bootvluchtelingen zijn 'dobbernegers'.

In het corpus dat ik gebruik bij mijn werk, zitten onder andere teksten uit kranten en boeken. Daar zitten nogal wat scheldwoorden in: kankerneger, kutneger en rotneger bijvoorbeeld, terwijl kankerblanke, kutblanke en rotblanke ontbreken. Natuurlijk komen die wel voor op internet, waar vrijuit schelden makkelijker is, maar de neger-varianten zijn frequenter.

Vooral onschuldig ogende woorden als stadsneger, negerstudent en negerfamilie vallen op. Het woord stadsblanke bestaat niet (op internet wordt vriendelijk gesuggereerd of ik misschien 'stadsbank' bedoel). Waarom zou je een student een negerstudent willen en moeten noemen? 'Blankenfamilie' kom ik maar één keer tegen. 'Blanke familie' komt wel veel voor, bijvoorbeeld in een stuk over een 'blanke familie die werd getransformeerd tot een zwart gezin'.

Waarom is melk geen blankenzweet?

'De neger stamelde iets onverstaanbaars en nam mokkend de krant in ontvangst', lees ik intussen. Waarom zie ik nergens zinnen als 'De blanke kocht een pakje sigaretten'? Woordenboek Van Dale vermeldt het beledigende woord negerzweet - koffie -, maar waarom is melk geen blankenzweet? De excuusblanke bestaat weliswaar, maar de excuusneger is ouder én veel populairder.

Blank zeggen doe je pas als het in diezelfde context óók over zwart gaat, maar blank zijn op zichzelf wordt zelden nadrukkelijk benoemd. Waarom gaat dit bij het woord neger (en trouwens ook bij zwart en zwarte) zo anders?
We zijn er pas als het niet meer nodig voelt om dit onderscheid überhaupt te maken. Dan zullen de woorden of woordbetekenissen die dit onderscheid benoemen uiteindelijk verdwijnen. En hoeft neger niet meer in het woordenboek.

Maatschappelijke veranderingen zie je terug in taal. Omdat de telefooncel bijna overbodig is, zal het woord geleidelijk verdwijnen. De negerzoen bestaat niet meer: zoen went ooit. Kut-Marokkaan kan kutjoch worden. Al is het geleidelijk, verandering is mogelijk. Kijk maar naar Zwarte Piet. Big up Quinsy Gario.

Vivien Waszink is neerlandicus, taalkundige en woordenboekmaker. Ze schrijft over taal (vooral over nieuwe woorden) en over hiphop(taal). Over de taal van nederhop schreef ze het boek Woord!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden