ColumnSander Schimmelpennick

Het win-win van filantrokapitalisme is een illusie; wie goed wil doen moet inleveren

Sander Schimmelpenninck artikel Beeld -
Sander Schimmelpenninck artikelBeeld -
Sander Schimmelpenninck

‘Het Chinese karakter voor crisis (wei ji) bestaat eigenlijk uit twee woorden: gevaar en kans.’ Ik hoor het de trendwatcher zeggen tijdens een congres voor woningbouwers, en weet wat hij ermee bedoelt: een crisis is niet alleen maar slecht, maar kan ook tot positieve verandering leiden. Deze uitleg van het Chinese karakter wei ji klopt alleen niet, zo vinden de Chinezen zelf, die de interpretatie als Westerse ‘New Age-flauwekul’ kwalificeren. Een beetje zoals die overal opgevoerde uitspraak van Pippi Langkous - ‘ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk wel dat ik het kan’ – die ze alleen nooit heeft gedaan.

Het verhaal van de trendwatcher doet me denken aan een week eerder, toen ik bij Jinek aan tafel zat tegenover Winston Gerschtanowitz. Hij presenteerde zijn in opspraak geraakte Earth Today als een bedrijf dat iets doet met de kansen en gevaren van een crisis, in dit geval de klimaatcrisis. Een crisis als win-win, als iets waaraan ook een verdienmodel gehangen kan worden. Je kunt een crisis niet alleen oplossen, dat kan ook nog eens leuk en lucratief zijn! Totdat Quote onthulde dat de oprichters van Earth Today wel héél rijk kunnen worden met hun verhandelbare certificaten, die een stukje aarde vertegenwoordigen.

Ik had te doen met Gerschtanowitz, die als uithangbord de ondankbare taak had om voor zijn vriendjes uit het Soho House de kastanjes uit het vuur te moeten halen. Hij verweerde zich kranig, en ik vermoed met oprechte intenties, maar onderaan de streep bleef volstrekt onduidelijk waarom dat verdienmodel nu zo nodig was en waarom de oprichters daar in potentie zó rijk mee moesten worden.

Bij Earth Today stond het verdienmodel centraal, omdat dat verdienmodel, met fabelachtige ‘multipliers’ volgens de oprichters, een absolute noodzaak was om geld op te halen. Zonder risico-investeerders kon er geen organisatie gebouwd worden, zo was de uitleg, en die lok je nu eenmaal met mooie rendementen. Maar de vraag blijft: waarom moest er überhaupt een organisatie gebouwd worden? Voor wie een stukje bos wil beschermen zijn er al lang betrouwbare organisaties met een bewezen staat van dienst.

Maar ‘gewoon’ geld weggeven vindt een succesvolle ondernemer niet leuk; de filantrokapitalist gelooft uitsluitend in de kracht van ondernemers, een goed verdienmodel en de alsmaar groter wordende taart. Als succesondernemers maken zij die taart elke dag weer groter, dus dan is het toch win-win om een stukje van die grotere taart af te staan? Kom alleen niet aan de taart zélf; die is van de ondernemer. Hard voor gewerkt. Of zoals Sywert van Lienden na zijn mondkapjeszwendel bij Buitenhof al duidelijk maakte: die negen miljoen krijgen we niet terug, maar van het rendement op die negen miljoen wilde Sywert misschien wel iets weggeven (‘kinderkanker ofzo’).

Earth Today is een product van deze tijd, waarin alles een investering moet zijn en speculatie in plaats van de onderliggende waarde centraal staat. Waarin de grootste winst altijd gemaakt wordt door mensen die al rijk waren. Bovendien is het idee dat de taart alsmaar groter moet worden juist een belangrijke oorzaak van de klimaatcrisis. Échte filantropie gaat over inleveren en goedmaken, terwijl filantrokapitalisme hoogstens een verbandje bieden voor een almaar dooretterende wond.

Niet elke crisis is een kans en vaak is een win-win helemaal niet mogelijk. Dat het Gerschtanowitz en de zijnen niet lukte om hun filantrokapitalistische win-winillusie uit te leggen, is niet verwonderlijk. Het ís namelijk niet uit te leggen. Filantropie is niet ingewikkeld: wie goed wil doen, moet inleveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden