commentaar

Het Westen zal het gesprek met Poetin moeten aangaan over Oekraïne

Het Kremlin wil veiligheidsgaranties dat de Navo niet verder uitbreidt naar het oosten. Anders zal het overgaan tot ‘herstel van het militaire en strategische evenwicht’. Het Westen moet Poetin erop wijzen dat Oekraïne een soevereine staat is.

Arnout Brouwers
Een Oekraïense soldaat eind vorige maand in een loopgraaf langs de grens met Rusland.  Beeld AFP
Een Oekraïense soldaat eind vorige maand in een loopgraaf langs de grens met Rusland.Beeld AFP

Op 1 december, de maand waarin de wereld stil zal staan bij het definitieve uiteenvallen van de Sovjet-Unie dertig jaar geleden, zei de Russische president Vladimir Poetin dat hij van het Westen juridische veiligheidsgaranties eist dat de Navo niet nog verder oostwaarts zal uitbreiden. Een dag later gaf hij de opdracht zo’n verdrag op te stellen. Dat zal weinig moeite kosten want Poetins wens is langgekoesterd en er ligt nog het soortgelijke voorstel in de kast waar toenmalig president Medvedev in 2009 al mee zwaaide, destijds zonder veel effect.

Rusland verwacht een serieus antwoord. Anders volgen maatregelen ‘om het militaire en strategische evenwicht te herstellen’. Dit alles gebeurt ten tijde van de Russische troepenopbouw rond de grenzen met Oekraïne, de herhaalde ontkenningen van Kremlinleiders van het bestaansrecht van Oekraïne en de berichten uit Kiev over een verijdelde staatsgreep.

Hoever Moskou wil gaan is onbekend. De ervaringen in de Russisch-Georgische oorlog (2008) en in Oekraïne (sinds 2014) tonen dat de bandbreedte van de mogelijke opties wellicht ruimer is dan menigeen wil erkennen. Wel zeker is dat de uitbreiding van de Navo de leiders in het Kremlin een doorn in het oog is, ook als uitdrukking van de Amerikaanse aanwezigheid in Europa.

Politieke realiteit

Oekraïne krijgt politieke en economische steun uit het Westen – en beperkte steun in de vorm van defensieve wapens uit Amerika. Het mag (volgens een belofte uit 2008) ooit toetreden tot de Navo, maar de politieke realiteit is dat dat er in de te voorziene toekomst niet in zit. Hetzelfde geldt voor stappen in die richting.

Het Westen staat niet klaar het land militair bij te staan, zelfs economische steun leidt her en der tot verzuchtingen. Nederland wees Oekraïne de deur in een referendum. Duitslands strategische zet richting Rusland – de Nordstream-pijpleiding – verslechtert de uitgangspositie van Kiev. Zelfs het Duitse schuldgevoel over het leed dat de nazi’s de Sovjetvolken aandeden, lijkt politiek louter geprojecteerd te worden op Rusland.

De ‘intensiteit van de betrokkenheid’ bij Oekraïne is dus, in alle eerlijkheid, zeer scheef. Tegenover de matige belangstelling in West-Europa staan Russische leiders die dertig jaar na wat Poetin de ‘geopolitieke catastrofe’ noemde nog steeds twijfelen aan het bestaansrecht van Oekraïne. Het is zelfs onduidelijk in hoeverre de Amerikaanse president Joe Biden zich door een Oekraïne-crisis zal willen laten afleiden van zijn China-agenda.

Soevereine staat

Tegen deze achtergrond zal het Westen het gesprek met Poetin moeten aangaan. ‘We moeten nooit bang zijn voor diplomatie’, schreef een eminente Britse veiligheidsexpert deze week. Zolang we ons maar net zo vasthoudend opstellen als de Russen. Dus: duidelijk maken dat Oekraïne een soevereine staat is ‘en we er niet voor voelen Kiev te bewegen tot concessies die het zelf niet wil maken’. Wellicht hebben Biden en Poetin komende dagen al een videogesprek. Dat is goed.

De situatie voor de Oekraïners is buitengewoon precair. De voornaamste kracht put het land – tot veler verrassing – uit zichzelf. Al jaren weerstaat het externe druk. Dertig jaar geleden stemden alle Oekraïense regio’s voor onafhankelijkheid. De bereidheid deze te verdedigen is alleen maar sterker geworden. Of dat volstaat om nieuwe avonturen in het land af te schrikken, blijft echter uiterst ongewis.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden