OpinieAlbanië

Het Westen houdt de Albanese narcostaat overeind

Het is een mythe dat Albanië op weg is naar een westerse democratie. De Albanezen zijn daarvan de dupe, stelt Fatos Lubonja, publicist en ex-politieke gevangene in Albanië. 

De Albanese president Ilir Meta kust de vlag van zijn land tijdens een rally in Tirana. Beeld AP

In het voorjaar van 2019 verlieten de Albanese oppositiepartijen het parlement. De samenwerking van de georganiseerde misdaad met de regerende PS in de verkiezingen was overduidelijk. Niet langer wilden zij de democratische façade zijn van een narcostaat. The Independent typeerde Albanië als het ‘Colombia van Europa’. Protesten en burgerlijke ongehoorzaamheid moesten de publieke opinie in het land en de westerse politici alarmeren. Maar Brussel veroordeelde de oppositie en bleef overduidelijk de regering steunen. Belangrijkste argument: jullie boekten vooruitgang richting onze standaard, dan moet je niet uit het parlement stappen. En nu gaat ook Nederland ermee akkoord dat de EU toelatingsgesprekken begint met Albanië.

Waarom deze steun aan een autoritaire, corrupte Albanese regering, die in toenemende mate samenwerkt met de georganiseerde misdaad? Omdat de Europese Unie en de VS ‘stabilocratie’ verkiezen boven democratie. En boven het risico van toenemende Russische of Turkse invloed in de ­regio. Dat de Albanese regering een groep Iraanse moedjahedien als vluchtelingen toeliet, is belangrijk voor de VS. De diepere oorzaak voor de steun ligt elders.

De overgang van de ex-communistische landen naar het westerse model was gebaseerd op twee simplistische paradigma’s: het ‘einde van de geschiedenis’ (Fukuyama) en de ‘verscheurde landen’ (Huntington). De westers gerichte elites van de oosterse landen moesten (in tegenstelling tot de oosterse mentaliteit van hun bevolking en daarom door Huntington ‘verscheurde landen’ genoemd), hun volk naar het ‘beloofde land’ leiden dat het Westen al had bereikt (Fukuyama). Deze zogenoemde ‘transitie’ zou uiteindelijk de uitbreiding van het Westen tot stand brengen volgens een model dat dan de hele wereld zou veroveren.

Gids voor het volk

De westerse politieke elites zouden toezicht houden op de Oost-Europese landen in deze dertig jaar van de transitie. De oosterse elites – de legitimering van hun macht – dienden als gids voor hun bevolking. Zij beconcurreerden elkaar op wie het beste voldeed aan de westerse eisen. Sommige landen zijn inmiddels lid van de EU; de westelijke Balkan, het laatste deel van de karavaan, zou zich bemoedigend ontwikkelen.

Met Trump, de Brexit en bewegingen naar meer soevereiniteit in de EU-landen is het Westen niet echt in het beloofde land aangekomen. Autoritaire ontwikkelingen in Hongarije en Polen, en Albanië, Servië, Montenegro, Bosnië, Kosovo en Noord-Macedonië in de wachtkamer: de vooruitzichten stemmen somber.

De Albanese economie was altijd al zwak, informeel en crimineel – en de laatste jaren steeds meer gefinancierd door de georganiseerde misdaad. De enorme bouwexplosie in ­Tirana is niets anders dan het witwassen van de opbrengsten van de Albanese georganiseerde misdaad in Europa. De Albanese politiek behartigde steeds meer deze belangen. Zij werd steeds autoritairder en beperkte de democratie. Mensenhandelaars en moordenaars konden lid worden van het parlement. Dat zij ook in veel ­steden tot burgemeester werden gekozen, werd in de jaren negentig niet eens voor mogelijk gehouden.

Veel Albanezen hebben de afgelopen jaren het land verlaten. Volgens onderzoeksbureau Gallup (2017) wil 56 procent van hen emigreren. In 2100 zou Albanië (nu 2,87 miljoen inwoners) nog slechts 512.000 inwoners tellen.

Vooruitgang?

Albanië bevindt zich niet in een overgang naar een EU-lidmaatschap. Een autoritair narcoregime nestelt zich er steeds steviger. Waarom blijven de eurobureaucraten volhouden dat Albanië vooruitgang heeft geboekt? Zowel in het Westen als in landen als Albanië werd het neoliberalisme geïntroduceerd, en het faalde. Het verschil tussen de westerse en oosterse landen is de omvang van deze ziekte en houdt verband met hun immuunsysteem. In het Westen hebben neoliberalisme en globalisering ‘postdemocratie’ voortgebracht (Colin Crouch), waarin politici eenvoudige beheerders zijn van de economische belangen van enkelen, waarbij de meerderheid zonder politieke vertegenwoordiging achterblijft. Landen als Albanië zijn het meest dramatische voorbeeld van deze postdemocratie. De dictatuur ging rechtstreeks over in een postdemocratie, zonder democratie te hebben ervaren. Die ‘enkelen’ in Albanië zijn voornamelijk exponenten van de georganiseerde misdaad die de staat hebben gekaapt, waardoor zijn instellingen niets anders zijn dan de uitbreiding van hun economische macht.

De steun van de EU en de VS aan de Albanese narcostaat vloeit voort uit hun weigering de mislukkingen te erkennen die het neoliberalisme en de globalisering zowel in eigen land als ten opzichte van de Europese eenwording hebben veroorzaakt. De mythe van de transitie moet stug worden volgehouden, want landen als Albanië zijn immers ‘anders’ vanwege hun communistische verleden. Met EU-hulp zullen ze deze verschillen overwinnen.

De eurobureaucraten willen net als de corrupte elites van de westelijke Balkan vasthouden aan het achterhaalde verhaal van de transitie om hun macht te behouden. Ze waarschuwen de publieke opinie voor de populistische bewegingen van links of rechts (of landen die geopolitiek als vijand worden beschouwd, zoals Rusland). Maar het zijn de EU en de VS die de postdemocratieën – met een menselijk dan wel onmenselijk gezicht – in Europa in het zadel hebben geholpen.

Fatos Lubonja won in 2015 de Prins Claus Prijs. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden