Opinie Basisschoolleraar Mohammed Guellaï

Het water staat ons aan de lippen, maak het lerarenberoep weer aantrekkelijker

Het lerarentekort in het primair onderwijs is een regelmatig terugkerend probleem. Na eerdere acties is er nu een tweedaagse staking aangekondigd in januari. Basisschoolleraar Mohammed Guellaï sluit zich bij de staking aan: ‘Ik heb meer dan genoeg van het ‘politiek gekonkel’. 

Basisschoolleraren en sympathisanten tijdens een protestmanifestatie in Den Haag. Beeld ANP

Het primair onderwijs (po) vraagt al tijden om een structurele oplossing voor het lerarentekort en om werkdrukverlichting. Uit arbeidsmarktprognoses, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van OCW, blijkt dat het tekort aan leraren en directeuren in 2023 zal oplopen tot 4.172 fte. Dit alles verhoogt de werkdruk en gaat ten koste van de kwaliteit van ons onderwijs. Wij staan voor een enorm maatschappelijk probleem dat alleen maar erger wordt.

Dít kabinet en voorgaande kabinetten zijn aangaande het lerarentekort in het po reactief geweest. Ik constateer een beleid van pleisters plakken en korte termijn denken. Er wordt ingezet op zij-instroom en er wordt voorgesteld om parttimers te vragen meer te willen werken, nadat tekorten zijn ontstaan. Er wordt erkend dat de salariskloof tussen po en voortgezet onderwijs (vo) moet worden gedicht om het beroep aantrekkelijker te maken. Dit wordt echter door dit kabinet vooruitgeschoven naar een volgend kabinet; een bekende tactiek om geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen.

Politiek toverstokje

Om het lerarentekort terug te dringen moet het salaris van leraren omhoog. Dat is de belangrijkste aanbeveling die de commissie geleid door SER-voorzitter Rinnooy Kan gaf, al in 2007. Volgens deze commissie ‘stevent Nederland af op een dramatisch tekort aan goede leraren, wat een bedreiging inhoudt van de kenniseconomie’. 

Waarom hebben opeenvolgende kabinetten het zover laten komen? Het verantwoordelijke ministerie zag het tekort mijlenver aankomen. Ook nu worden er heldere prognoses gemaakt van het groeiend lerarentekort. Minister Plasterk kwam al in 2008 met het actieplan Leerkracht!, waarmee een betere beloning voor leraren mogelijk zou worden gemaakt. In 2010 doorkruiste kabinet Rutte I dit streven. Leraren kwamen jaren op de nullijn, nog zo een politiek toverstokje in tijden van crisis. Geld om banken niet te laten omvallen was er wel, het betrof immers ‘systeembanken’.

Concurrerend salaris

Landen die leraren goed betalen, hebben minder last van tekorten en zien de schoolprestaties verbeteren. Dat blijkt uit grootschalig internationaal onderzoek van de Amerikaanse onderwijseconoom Eric Hanushek. Blijft de betaling laag, dan zullen na mannen ook vrouwen voor andere beroepen kiezen dan het leraarsvak. Het onderzoek laat zien dat onderwijsprestaties omhoog kunnen als meer jongeren voor het leraarsvak kiezen, die zelf hoge cijfers haalden. Betere leraren krijg je door ze beter te betalen. Door ze een concurrerend salaris te bieden ten opzichte van andere afgestudeerden in het onderwijs. In het basisonderwijs is nog maar 15 procent van de leerkrachten een man. Een situatie die wij normaal zijn gaan vinden, maar bespottelijk is.

Het AD kopte onlangs: ‘Honderden leraren vertrekken uit grote steden’. Hier is specifiek ander beleid nodig, maar wat zeker meespeelt; waardering in woorden alleen betaalt de rekeningen niet.

Structureel meer investeren zou niet nodig zijn. Het kabinet stelt dat zij al veel heeft gedaan: ‘we denken dat we de goede richting opgaan, we zien positieve ontwikkelingen’. 460 miljoen is serieus incidenteel geld en de coalitiepartijen menen dat het lerarentekort hiermee zal worden opgelost. In het debat zei minister Arie Slob (onderwijs) de ‘wens om salarissen naar elkaar toe te laten groeien’ te begrijpen en legitiem te vinden, maar het is volgens hem aan volgende kabinetten om de loonkloof verder aan te pakken. 

Een aantal politieke partijen beloven dit te zullen gaan doen. Een belofte doen waarvan je niet weet of je die zult kunnen waarmaken, dat schiet niet op. D66 stelt dat in coalitieonderhandelingen het dichten van de loonkloof tussen po en vo onderdeel heeft uitgemaakt van de onderhandelingen, maar het is niet gelukt. De overige coalitiepartijen ontkennen dat dit punt is ingebracht. Kennelijk is er niet genoeg frictie binnen de coalitie om hier echt een punt van te maken. Ondertussen groeit het lerarentekort en neemt de werkdruk toe.

Zorgplicht

Ik heb meer dan genoeg van dit politiek gekonkel, want mijn realiteit is dat ons professioneel team en mijn beroepsgroep continu geconfronteerd wordt met het nijpend lerarentekort. Wanneer we het huidige beleid voortzetten zal een lerarentekort onnodig vaak de kop opsteken, met alle gevolgen van dien. De Inspectie van het Onderwijs gaat strenger controleren of scholen hun zorgplicht wel naleven, meldde het radioprogramma Reporter Radio onlangs. Wat een timing. Scholen staan continu voor de keuze of ze een klas verdelen of weten een andere creatieve oplossing te bedenken om klassen waar geen leerkracht voor te vinden is toch les te geven. 

Op onze school staat de vakdocent (gym) voor een groep, maar ook interne begeleiders, directie en remedial teachers (iemand die extra ondersteuning aanbiedt aan leerlingen met bepaalde leer- en/of gedragsproblemen) worden in het land voor de klas gezet als noodoplossing. Deze professionals, die leerkrachten ondersteunen in het naleven van de zorgplicht staan onder enorme druk, omdat zij naast eigen werkzaamheden gedwongen zijn regelmatig klassen over te nemen. Ik ben vóór controle van de zorgplicht, maar borg dan eerst dat scholen voldoende kwalitatief bezet zijn.

Het opheffen van de salariskloof tussen po en vo zal leiden tot een hogere instroom van leerkrachten in opleiding. Daarmee is het de belangrijkste maatregel die dit kabinet kan nemen om op de lange termijn het lerarentekort op te lossen en om de kwaliteit van ons onderwijs op de lange termijn te waarborgen. De stakingsbereidheid is enorm, want het water staat ons aan de lippen.

Ik verwacht van dit kabinet dat het zijn verantwoordelijkheid neemt en daadkracht toont om mijn beroep de aantrekkelijkheid te geven die het verdient.

Mohammed Guellaï, leraar basisschool de Satelliet te Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden