Column Bert Wagendorp

Het was een beledigende spionageactie. Nemen die Russen ons nog een beetje serieus, of hoe zit dat?

Bert Wagendorp Beeld Volkskrant

Donderdag was er opeens veel opwinding over vier Russische spionnen die in april in Den Haag de WiFi van de OPCW wilden hacken vanuit de achterbak van een Citroën C3. MIVD-directeur Onno Eichelsheim, de Hollandse George Smiley zeg maar, was in zijn generaalsuniform de hele dag op tv – niet meteen wat je verwacht, van een meesterspion. Maar het was nu eenmaal een grote kwestie en hij wilde transparant zijn.

In de Nederlandse media heerste euforie, het leek alsof we World Cyber War I hadden gewonnen. Vreemd genoeg besteedden kranten als The New York Times en The Guardian gisteren amper aandacht aan de kwestie – misschien kwam dat doordat ze in de VS en het VK wel wat anders gewend zijn, met de Rus.

Links en rechts hoorde je dat ze bij de Inlichtingendiensten nog nooit zo transparant waren geweest. Het is altijd moeilijk vast te stellen hoe transparant transparant is. Transparantie lijkt me trouwens ook niet het allerbelangrijkst, voor een geheime dienst.

Transparantie was in dit geval een ander woord voor naming and shaming. Dit in de hoop dat de Russen eindelijk ophouden met hun ordinaire gehack. ‘Dit is een helder signaal dat Rusland hiermee moet stoppen’, zei minister van Defensie Bijleveld. ‘Ze gaan met de billen bloot’, aldus minister van Buitenlandse Zaken Blok – Stef moet eens een keer wat doen aan dat oubollige taalgebruik van ’m. Premier Mark Rutte, onze eigen Churchill in bange dagen, kwam hard door met de opmerking dat ze vast ‘geen leuke dag’ zouden hebben in Moskou.

Het is de vraag hoe deze scherpe woorden in het Kremlin zijn aangekomen en of de Rus lering zal trekken uit het Haagse lesje in contraspionage. Is Vladimir Poetin zich rot geschrokken en heeft hij alle lopende hack-acties afgeblazen? Het lijkt me waarschijnlijker dat hij opdracht heeft gegeven Stef Blok te hacken.

Wat er overigens zo helder is aan het signaal, is me niet duidelijk. Er worden al duizend jaar spionnen opgepakt en uitgezet, en dat heeft de menselijke drang tot spioneren niet verminderd. Vroeger had de spion een krant met gaten erin en tegenwoordig een laptop, maar in de kern is er weinig veranderd. Het moet ook vooral niet te transparant worden met de spionage, want dan gaat de romantiek ervan verloren.

De transparantie was natuurlijk ook ingegeven door pr-overwegingen. Eerder dit jaar bracht Huib Modderkolk in de Volkskrant al naar buiten hoe onze eigen hackers waren doorgedrongen tot in het hart van het Russische hackwezen en nu dit weer. Onze soldaten van de oude stempel moeten zelf een winterjas kopen voor ze ten strijde kunnen trekken, maar de Hollandse cybersoldaten van de moderne oorlogsvoering spreken een duchtig woordje mee, op de slagvelden van het internet, dat is wel duidelijk.

Tikkeltje vreemd aan de hele kwestie was de onbenulligheid ervan. De Russen hadden duidelijk hun vier allerslechtste spionnen naar Den Haag gestuurd. Eentje had het bonnetje van de taxi van het hoofdkwartier van de geheime dienst GROe naar de luchthaven nog in zijn zak – voor de declaratie. Het kwartet stond op Schiphol nog op de bagage te wachten toen ze al waren gefotografeerd en geïdentificeerd: hoho, spionnen. Het dieptepunt vond ik de achterbak van de Citroën C3, met een antenne onder een jas. Ik heb alle boeken van John Le Carré gelezen: die had zich kapot geschaamd als hij met zoiets knulligs was komen aanzetten.

We hoeven er niet omheen te draaien, het was een beledigende spionageactie. Nemen die Russen ons nog een beetje serieus, of hoe zit dat? Het leek nergens naar. De enige verklaring die ik kan bedenken is dat de Russen, terwijl vier sukkels de aandacht afleidden, ergens anders op hoogtechnologische wijze de boel stonden leeg te trekken.

Dat de MIVD de vier spionnen ook niet veel soeps vond, bleek wel uit het feit dat ze meteen weer werden teruggestuurd naar Moskou. Een Russische regeringswoordvoerder zei dat het Haagse verhaal het product was van iemand met een rijke fantasie, maar zo rijk was het niet – het leek meer op het flutscenario van een Hollandse low budget spionagethriller.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden