Commentaar Piet Hein Donner

Het voorbijgaan aan partijen als SP, GroenLinks en PvdD is niet vol te houden

Piet Hein Donner. Beeld ANP

De aanspraak op regeren kent z’n grenzen, maar er zal toch iets gevarieerder moeten worden gescout.

Piet Hein Donner heeft de scherpe randjes van het debat nooit geschuwd en daarvan geeft hij nog één keer blijk bij zijn afscheid. De scheidend vice-president van de Raad van State adviseert de nieuwe lichting politieke leiders ontspannen om te gaan met nieuwe partijen die electoraal succes boeken. Die moeten zo snel mogelijk het kabinet in, vindt Donner: ‘Verantwoordelijkheid geven, dat is de manier om te laten zien: kun je het waarmaken of niet?’

Donner was in 2002 en 2010 nauw betrokken bij de beslissing om eerst de Lijst Pim Fortuyn en daarna Geert Wilders’ PVV binnenboord te halen. In beide gevallen was daar veel voor te zeggen. Het electoraal succes viel niet te ontkennen en het effect was ook zoals Donner het waarschijnlijk voor zich zag: beide partijen kwamen zwaar gehavend uit het avontuur tevoorschijn. Hun kiezers keerden terug naar partijen met meer bestuurskracht.

Dat is het voordeel van de Donnerdoctrine: de absorptiekracht van ons stelsel, dat tot compromissen dwingt, is groot. Geert Wilders verloor alle zin in gedogen toen de oppositie vrolijk lijstjes ging maken van alle beloften die hij niet waarmaakte. Furore maken met de stelling dat het een chaos is in het land, lukt alleen vanaf de zijlijn.

Daar komt nog een praktisch argument bij: van de dertien partijen in de Kamer zijn er nu al acht die nog nooit een minister hebben geleverd —  samen goed voor ruim 40 procent van de zetels —  en dat kamp groeit gestaag. Het moment nadert dat VVD, CDA, D66 en de PvdA zelfs samen niet meer genoeg zetels hebben om te regeren. Het schijnbare gemak waarmee in formaties steeds aan partijen als de SP, GroenLinks, 50Plus en de Dieren voorbij is gegaan, is op den duur niet vol te houden.

Daarbij moet het wel van twee kanten komen, want die partijen hebben het zichzelf soms ook te makkelijk gemaakt. Jesse Klaver mag zich nog steeds afvragen of hij niet meer voor zijn kiezers had kunnen betekenen binnen het derde kabinet-Rutte. Bovendien hoeft niemand zich verplicht te voelen om samen te werken met partijen die de Grondwet schenden of hele bevolkingsgroepen demoniseren, zoals de PVV. Ook de aanspraak op regeringsdeelname kent z’n grenzen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden