CommentaarVoltooid leven

Het Voltooid Leven-rapport laat vooral zien hoe ingewikkeld dit nog wordt

Wie had gehoopt dat het advies van de commissie-Van Wijngaarden het vervolg van het ­politieke debat over hulp bij ­levensbeëindiging bij ‘voltooid leven’ eenvoudiger zou maken, komt bedrogen uit.

Het onderzoeksrapport Voltooid leven. De Commissie van Wijngaarden onderzocht, in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, doodswensen van 55-plussers. Beeld ANP

Het is eerder andersom. De commissie maakt weliswaar met veel omhaal van woorden duidelijk dat er inderdaad een doelgroep is die de behoefte heeft om zelf te kunnen concluderen dat het leven voltooid is, maar toont bovendien aan hoe divers van aard die groep is, en hoe complex de ­problematiek.

Dat was ook al zo bij de invoering van de euthanasiewet in 2002, maar toen bood het criterium ‘uitzichtloos en ondraaglijk lijden’ zowel de politiek als de ­medische stand uiteindelijk voldoende houvast. Zo’n criterium is nu ver te zoeken.

Deels valt de ‘voltooid leven’-doelgroep met zijn ‘persistente doodswens’ volgens de jurisprudentie al onder de huidige, steeds verder opgerekte euthanasiewet, zoals de commissie-Schnabel al constateerde. Ook een stapeling van zware fysieke ouderdomsklachten kan immers reden zijn voor euthanasie, evenals aanhoudend psychisch lijden.

Bij een andere groep speelt een reeks minder zware fysieke, mentale en sociaal-economische klachten een rol. Dit zijn klachten die niettemin optellen tot de overtuiging dat het mooi is geweest en de wens om daarnaar te handelen.

Maar consistent is die wens lang niet altijd. Het rapport bevestigt de eerdere constatering van nota bene de stichting De Einder en de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde dat een aanzienlijke groep mensen met een sterke doodswens na een goed gesprek toch weer een nieuwe afweging maakt.

Zo zijn er mensen die in de winter hun doodswens een stuk sterker voelen dan in de zomer. En een opleving van sociale contacten doet soms ook wonderen.

Geen wonder dat de geharnaste tegenstanders van een Voltooid Leven-wet in het rapport vooral bevestiging vinden van hun overtuiging dat niet een fatale pil de redding moet brengen, maar betere mantelzorg en de strijd tegen eenzaamheid. Daar ligt immers steeds het risico: omkeerbare ellende mag niet uitlopen op onomkeerbare stappen.

Toch kunnen de tegenstanders met dit nieuwe advies in de hand ook niet ontkennen dat er wel degelijk een groep mensen resteert die simpelweg geen heil meer ziet in het leven – soms al vele jaren lang. Het zijn mensen die een humane, vreedzame en legale uitweg zou moeten zijn gegund.

Maar dan nog geldt in dit debat: makkelijker ­gezegd dan gedaan. Want zelfs in de beschrijving van deze groep legt de commissie verband met (deels ­behandelbare) psychische ziekten. Daarnaast klinkt steeds de waarschuwing voor misbruik.

Dat is immers ook een grote vraag die boven dit debat hangt: hoe te voorkomen dat oude mensen door hun omgeving tot de overtuiging worden gebracht dat het mooi is geweest? De angst anderen tot last te zijn, speelt nu al een rol bij een deel van de doelgroep. Dat mag uiteraard nooit de doorslaggevende factor ­worden.

Als voornaamste aanjager van dit debat staat D66 nu voor de precaire taak om een wetsvoorstel te maken dat de relatief kleine doelgroep bedient en tegelijkertijd van zoveel waarborgen is voorzien dat oneigenlijk ­gebruik is uitgesloten. Zeer nauwe betrokkenheid van artsen – die zeer verdeeld in dit debat staan – is een ­eerste vereiste.

Het draagvlak in de rest van het parlement hangt in belangrijke mate af van de vraag in hoeverre de ­Democraten in deze missie slagen. De verkiezingsuitslag van maart 2021 zal de rest moeten doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden