Column Diederik Samsom

Het volgende sociaal akkoord moet scheefgroei herstellen voor de Helden van de Publieke Zaak

Akram heette hij. Postuur K1-vechter. Daar was ie ook goed in. Maar in de periode dat ik het straatcoachvak van hem mocht afkijken, een half jaar lang op donderdagavond, zag ik hem geen enkele klap uitdelen. Akram was 90 kilo natuurlijk overwicht. Hij hield met een handgebaar, een goed getimede vermaning en een strenge oogopslag een heel Cruyff Court vol jongeren in Amsterdam-Oost onder controle. Akram kende de ondoorgrondelijke sociale dynamiek van probleemjongeren, uit eigen ervaring. Van hem leerde je wat positiespel is – altijd daar staan, waar over vijf minuten de pleuris uitbreekt – en hoe cruciaal het is dat je alle jongens kent. Nooit ‘hé, jij daar!’, altijd ‘Yuri, rustig aan!’. Wie zijn naam hoort, weet zich gekend en voelt zich erkend. Dat disciplineert. In dat halve jaar zag ik hem talloze vechtpartijen en ander onheil in de kiem smoren. Bedenk eens hoeveel tonnen aan politie-inzet, ambulances, justitieketen en reclassering hij daarmee de samenleving heeft bespaard. Nog los van het verbeterde leefklimaat in de buurt. Omdat hij daar stond. En deed wat niemand zo goed kon als hij.

En toen kreeg Akram een aanbod om coördinator te worden. Niet langer in weer en wind op pleintjes staan. Maar in een auto, met een telefoon van de zaak, straatcoaches aansturen. Beter salaris, comfortabeler omstandigheden, meer aanzien. Akram aarzelde niet. En ik gunde het hem van harte. Maar ik verloor mijn beste leermeester. En Amsterdam haar beste straatcoach.

Later zag ik hetzelfde bij het jongerenloket van Rotterdam. Aan onze balie verschenen de jongens en meisjes die geen opleiding, geen inkomen en geen thuis meer hadden. Het leven verworden tot een puinhoop. Hulpverleners die consciëntieus probeerden conform de regels de gordiaanse knoop van problemen te ontwarren, verdwaalden samen met de ‘cliënt’ in het oerwoud van wetten en instanties. Maar ik zag ook hoe sommigen geen formulier pakten, maar hun jas. Hoe ze met Daisy of Jeroen het kantoor uitliepen en in de harde werkelijkheid een reële oplossing zochten en vonden. De juiste regeling vouwden ze er dan later wel omheen. Ademloos zag ik hoe zij hele mensenlevens weer terugzetten op de rails. Bedroefd was ik, als één van hen weer een staffunctie hoger in het gebouw mocht aanvaarden. Bedroefd, omdat duidelijk is dat we zonder deze Helden van de Publieke Zaak onherroepelijk zullen vastlopen.

Technocratische bureaucratie

De wedloop van almaar complexere regels waarmee we greep proberen te houden op een steeds ingewikkelder samenleving, ontaardt in snel tempo in een technocratische bureaucratie. Het loze ‘gewoon regels schrappen’ mantra gaat deze vicieuze cirkel niet doorbreken. Dit lossen we alleen op als we de Helden van de Publieke Zaak genoeg verantwoordelijkheid en discretionaire bevoegdheden durven geven. Zodat hun professionele oordeel prevaleert boven protocollen. Opdat ze rechtvaardigheid boven regels mogen en kúnnen scharen. Wie weet hoe moeilijk dat is, realiseert zich dat alleen de beste mensen die ons land te bieden heeft voor onze klaslokalen, achter onze loketten en op onze straten moeten staan.

Daarvoor is een radicale herwaardering nodig. Een oprechte. Want we hebben de mond vol van de ‘frontlijn-werkers’, maar de logica van het salarisgebouw vertelt een heel ander verhaal. De wijkagent verdient minder dan de staffunctie. De leraar minder dan de schoolleider. Akram als straatcoach minder dan als coördinator. Waardering gaat bovendien verder dan salaris. De diepgewortelde maatschappelijke orde van medewerker – teamleider – manager vertelt indringend wie er aanzien geniet en wie niet. Wie zeggenschap heeft over zijn werk en wie niet.

De ‘er moet meer geld bij’-reflex biedt dus geen afdoende oplossing. Herstel het fundament. Keer het salarisgebouw om en laat de werkvloer meer verdienen dan de twee managementlagen erboven. Investeer radicaal in opleidingen en wees selectief in wie wordt toegelaten. Durf de arbeidsvoorwaarden in de publieke sector écht te veranderen: de beroepseer terug, de salarissen omhoog, maar ook hogere eisen aan kwaliteit en de gouden kooi eraf. Omstreden, maar nodig. En vooral: lange adem. Wat in decennia scheefgroeit, is niet zomaar rechtgezet. Het volgende sociaal akkoord zou hier dus over moeten gaan. Een akkoord voor de Helden van de Publieke Zaak.

Diederik Samsom is natuurkundige en oud-politicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.