Opinie Commentaar

Het verleden van de Koude Oorlog trekt nog altijd zijn fysieke en mentale sporen door Europa

Dertig jaar na de val van de Muur kan op zijn best een tussenstand worden opgemaakt.

Inwoners van Oost-Duitsland klimmen over de Berlijnse Muur, 10 november 1989. Beeld Reuters

De vaststelling viel te beluisteren bij elk lustrum van de val van de Muur, zaterdag dertig jaar geleden: de revolutie van 1989 is mislukt. Dit zegt meer over de hooggespannen verwachtingen die deze historische gebeurtenis destijds wekte dan over de reële toestand van de wereld die toen ontstond. De imperfecte orde van dit moment is in elk geval te verkiezen boven de toestand van gewapende vrede die van kracht was tussen 1945 en 1989. Zeker voor het gros van de bewoners van het voormalige Oostblok.

Maar het verleden, dat van de Koude Oorlog en alles wat daaraan voorafging, trekt nog altijd zijn fysieke en mentale sporen door Europa. De levensstandaard van de bewoners van de vroegere DDR heeft nog niet het niveau van de ‘oude’ Bondsrepubliek bereikt – investeringen van honderden miljarden in de ‘nieuwe deelstaten’ ten spijt. In de politiek, het bedrijfsleven, de journalistiek en de kunsten zijn de ‘Ossi’s’ ondervertegenwoordigd.

Voor andere voormalige volksrepublieken is de democratie een bron van permanente onrust gebleken, of een vehikel voor machtsbehoud van oude elites. Polen en Hongarije, getraumatiseerd door een onbarmhartig verleden, zijn onwillige partners binnen de Europese Unie. Rusland heeft zich niet ontwikkeld tot een democratische rechtsstaat maar tot een wraakzuchtige intrigant.

Het Westen op zijn beurt is aan vormverlies onderhevig. De Navo – deze week nog door de Franse president Emmanuel Macron hersendood verklaard – lijkt na de verdwijning van het Warschau Pact haar bestaansreden te hebben verloren. De EU wordt onderhand vooral met Brussels crisisoverleg geassocieerd. En het kapitalisme heeft, nu het niet meer met het communisme hoeft te wedijveren, een grimmiger verschijningsvorm aangenomen.

Daar staat tegenover dat van het grote, herenigde Duitsland een stabiliserende invloed is uitgegaan op Europa – anders dan in 1989 door velen werd gevreesd. Duitsland is de proeftuin van een historisch experiment dat in heel Europa gaande is: de ontwikkeling van een gefragmenteerd continent tot een waardengemeenschap. Daarvoor is meer tijd nodig dan de dertig jaren die sinds 9 november 1989 zijn verstreken.

Lees onze stukken over de val van de muur

Precies dertig jaar geleden viel de Berlijnse Muur. De Volkskrant staat dit weekend uitgebreid stil bij dit jubileum: van een interview met een Nederlander die terugverlangt naar de DDR tot een analyse van de huidige verhoudingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden