Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Groningen

Het verdriet van de kleine gasvelden, nog snel even leeggepompt

Sta ik opnieuw te kijken naar de scheuren in een boerderij op instabiele, noordelijke grond. Te luisteren naar degenen die hier 33 jaar wonen, een ouder echtpaar dat zich afvraagt waar de conclusies blijven van het laatste onderzoek naar de oorzaak van die scheuren. Dat zou voor de Kerst klaar zijn, de vorige Kerst. Ze hebben het bellen naar de zaaksbegeleider maar opgegeven, ‘murw, moe, klaar’.

De inspecteur constateerde bij binnenkomst direct dat hun boerderij ‘een oude dame’ is: diskwalificatie op voorhand. Deze plek is bebouwd sinds de inpoldering van 1450. Maar als je ineens scheuren ziet en die keurig herstelt en een tijdje later zijn er nieuwe scheuren, ‘de gang, de hals, het scheurt gewoon door’, logisch dat je aan de instabiele bodem denkt en aan de put verderop.

De kop zakt naar voren, leg maar een knikker op de vloer.

Het land. Beeld Toine Heijmans

In dat herfstland op de grens van twee provincies waar de bloemkool wordt geoogst, het koolzaad geelgroen oplicht onder donkere wolken, het land waar je nooit meer weg wil.

Beter geen naam en adres, ‘in het dorp wordt veel gezwegen’. Praten laat de waarde dalen. Scheuren in de muren, scheuren in het dorp, scheuren in het vertrouwen – dat is het verdriet van de kleine velden.

Het is gedaan met het gas, maar hier moet de put nog leeg. Op de dag dat de minister vertelde de gaswinning versneld af te bouwen, gaf hij de gaswinners een vergunning om te fracken in het kleine veld bij Pieterzijl, nog snel ontdekt in 2015. Ach, Pieterzijl. ‘Het Groningen-veld’, zei de minister, ‘was bij het ontstaan tienduizend keer zo groot als Pieterzijl’.

Dus waar hebben we het over?

Nou – over mensen. Er is meer kapot dan alleen de bodem en de huizen, en het kan nog steeds kapotter.

Thuis bij Sandra krijg ik een flitscollege fracking. Cijfers, grafieken, rapporten, printscreens, e-mails en telefoonnotulen bedekken de tafel, een olievlek van ongeloof en achterdocht. ‘Hier’, zegt Grietje, en ze haalt drie bodemkaarten uit een ordner, allemaal te zien geweest op de website van de NAM en daarna weer verdwenen. Ze sprak de verantwoordelijke ambtenaar erop aan bij een informatieavond ‘en die ontkénde dus gewoon het bestaan van die kaarten. Terwijl ik ze heb opgeslagen!’

Sandra: ‘Het is gewoon liegen.’

Betteke de Haan (l), Sandra Jacobs en Grietje Zijlstra. Beeld Toine Heijmans

Sandra Jacobs en Grietje Zijlstra zijn van het dorp, Betteke de Haan woont verderop. Grietje houdt een TNO-rapport omhoog: ‘Ken je dit? Mag je meenemen.’ Alles documenteren. Foto’s maken tijdens informatiebijeenkomsten. Feiten checken bij wetenschappers. De laatste strohalm crowdfunden: een zaak bij de Raad van State.

Er zijn 147 kleine gasvelden in het noorden en die worden versneld leeggehaald. Vorige week gaf minister Wiebes nog een vergunning aan de Canadese gasgigant Vermilion, die er een paar in Friesland exploiteert. Dat is ‘noodzakelijk’. De risico’s zijn ‘verwaarloosbaar’ en ‘hooguit cosmetisch’.

Uiteraard.

Ik denk aan Meent van der Sluis, die als een van de eersten begon over het gevaar van gaswinning, in 1986, en werd weggelachen door de NAM/Shell. Honderden aardbevingen later heeft Meent een monument, mede betaald door het bedrijf, staat vast dat de bewoners decennialang ondergeschikt waren aan de gaswinsten en draait de minister de kraan dicht. ‘Alles kantelt’, schreef ik.

Maar niet hier. De kleine velden moeten leeg ondanks het verdriet, de angst, de stress en het protest. Iedereen is tegen: dorpsraden, waterschappen, gemeenten, provincies. Behalve de minister en de gasbedrijven.

De scheuren, alweer. Beeld Toine Heijmans

Waarom? Het veldje bij Pieterzijl geeft 250 miljoen kuub gas. Dat is in een paar dagen op, want Nederland verbruikt 21 miljard kuub gas per jaar. Waarom blijft de NAM dan prikken in gevoelige grond?

Woordvoerder Hein Dek: ‘Ik draai ‘m even om: alle kleine velden samen leveren de helft van de gasproductie. Het is veilig en verantwoord, dat is getoetst door Staatstoezicht op de Mijnen.’

Maar Betteke, Grietje en Sandra zijn inmiddels overtuigd dat het bedrijf een nieuwe toekomst zoekt en de lege velden wil gebruiken voor de opslag van CO2 of waterstof. ‘Dat kan niet anders.’

Vlakbij is het veld van Grijpskerk, de buizen met giftig aardgasconcentraat lopen aan twee kanten langs Grietjes huis. Ze is bang voor lekkage, als ze straks gaan fracken. Vorig jaar lekte 30.000 liter aardgasconcentraat in het oppervlaktewater bij Farmsum, nalatigheid van de NAM, excuses hoor.

Er komt een lijst met frackingstoffen op tafel, die hebben ze ergens vandaan. Betteke: ‘Dat gaat met tonnen naar beneden’. Sandra: ‘Ik ben gewoon bang voor onze gezondheid.’ Grietje: ‘Maar wij zijn dus lastig.’

In de boerderij met scheuren zeggen ze: ‘Wij bestaan niet.’

417 miljard euro bracht het gas dit land. Degenen die met de gevolgen leven, blijven een onbenullig vlekje op de revers van de minister.

De NAM/Shell. Beeld Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden