Column Kelli van der Waals

Het verbannen van smartphones op Franse staatsscholen is een leeg gebaar

Deze week is er op Franse staatsscholen een smartphoneverbod ingegaan voor alle kinderen tot 15 jaar, stond dinsdag te lezen in de Volkskrant. Het verbod was een verkiezingsbelofte van Macron en zou dienen om kinderen te beschermen tegen ‘schermverslaving’. In de praktijk betekent het geen preventieve controle, schrijft Frankrijk-correspondent Daan Kools, ‘maar wie gesnapt wordt met zijn telefoon moet hem inleveren’. (Een Nederlandse scholier zou die laatste zin waarschijnlijk uitspreken als ‘wie gesnept wordt’ – snappen is hoe het sturen van berichten op Snapchat wordt genoemd. Maar dan komt het nog steeds op hetzelfde neer.)

Het riekt wel naar symboolpolitiek. Afgelopen december zei de Franse minister van Onderwijs, Jean-Michel Blanquer, ook dat deze maatregel moest dienen om ‘families een boodschap mee te geven over de volksgezondheid’. Het is een beetje vaag gebleven wat die boodschap dan precies inhoudt, maar het zal iets te maken hebben met de eerdergenoemde schermverslaving. ‘Het is goed als kinderen niet te vaak, of helemaal niet voor een scherm zitten totdat ze 7 zijn’, aldus Blanquer.

Het is in ieder geval een boodschap die aansluit bij de groeiende weerzin tegen de alomtegenwoordigheid van het broekzakschermpje, en de behoefte om de tijd die we ermee doorbrengen in te perken. 2018 lijkt een ommezwaai te markeren in de houding tegenover ons van technologie doordrenkte dagelijks leven. Zo is de iPadschool van Maurice de Hond dit jaar officieel aan zijn einde gekomen, en wordt pamfletachtige literatuur over waarom en hoe je af te keren van de smartphone graag gelezen. In mei interviewde ik voor de Volkskrant Nir Eyal, die eerder een in Silicon Valley vermaard handboek schreef over hoe je mensen verslingerd krijgt aan technologie, en nu met een ‘antigif tegen de afleidingscrisis’ op de proppen komt. Afgelopen juli verscheen van digitale pionier Jaron Lanier het veelbesproken manifest Tien argumenten om je sociale-media-accounts nu meteen te verwijderen.

Parijse jongeren lunchen in het park. Sinds deze week is de smartphone op staatsscholen verboden voor kinderen tot 15 jaar. Foto Guus Dubbelman / De Volkskrant

Het techno-optimisme van voorheen zit duidelijk in een lagere versnelling en Frankrijks smartphoneverbanning past mooi in die trend. Het heeft ook wel iets aantrekkelijks, zo’n van bovenaf opgelegde restrictie van technologiegebruik, als die beteugeling onszelf niet echt wil lukken. Frankrijk deed iets soortgelijks met e-mail: vanaf 2017 geldt ‘het recht om offline te zijn’ en moeten werkgevers beperkingen stellen aan de tijden waarop werknemers mogen e-mailen. Blijkbaar laten we ons zo massaal meevoeren door onze gewoontes (overuren maken, naar schermpjes staren) dat we de overheid nodig hebben om de normen een beetje terug te duwen naar waar we ze hebben willen.

Aan de andere kant: het simpelweg verbannen van die telefoons is ook een wat leeg gebaar, de ‘boodschap over de volksgezondheid’ iets te vaag. Als het smartphonegebruik van scholieren zo problematisch is, vraagt dat dan niet om het cultiveren van een kritische houding? Moeten scholieren niet leren welke mechanismen er werkzaam zijn achter die schermpjes, zowel cultureel als technologisch? En de leraren zelf ook?

Ik was recentelijk op een basisschool (ik moet er een kiezen voor mijn eigen kind), waar ik met tien andere geïnteresseerde ouders een rondleiding kreeg van een groepje enorm schattige en duidelijk intelligente kinderen tussen de 8 en 12 jaar. De ouders mochten vragen stellen. Er was veel interesse in de computers die op school aanwezig waren, maar toen ik vroeg: ‘Weten jullie ook een beetje hoe dat werkt?’, moesten de kinderen daar hartelijk om lachen. Natuurlijk. Iedereen kan een aanknop en een muis bedienen, een peuter kan een Apple-icoontje nog begrijpen.

Wat ik bedoelde, was: weten jullie waarom dat werkt? Net als met het Franse smartphoneverbod werd technologie hier gezien als een gegeven. Als je maar weet hoe je het gebruiken moet, zit je goed. En in Frankrijk: als je het aan banden legt, houd je er controle over.

Maar wie smartphonegebruik wil veranderen, moet zich richten op de cultuur die hem tegenstaat, en niet simpelweg de technologie waarmee die wordt geuit aan banden leggen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.