De ombudsman Jean-Pierre Geelen

Het valt onmogelijk te meten of de krant nu meer fouten maakt dan drie of dertig jaar geleden

De ombudsman.

Of de krant meer taalfouten bevat, is lastig te meten. Maar de klachten van lezers nemen toe. ‘Hallo eindredactie, bent u daar nog?’

Eerst het schaamrood, dan hebben we dat maar gehad. In een nieuwsartikel ging het vorige week over een middel om ‘het roken van sigaretten eindelijk onder de knie te krijgen’. Onder de knie? O, onder de duim te houden!

Ander voorbeeld: ‘Het karretje rijdt nu voetstaps rond op de luchthaven van Weeze’, stond onlangs in het intro boven een artikel. ‘Voetstaps’? Bijna goed.

In een reportage vanuit de Verenigde Staten over de hoorzitting van Michael Cohen zette een man ‘een handtekening onder checks en brieven’. Om met een wakkere lezer te spreken: ‘Wie heeft dit gecheckt?’

En in de zin ‘Als de bevolking te snel zou groeien zou er vanzelf door verhoogde moraliteit weer een daling plaatsvinden’ bedoelden we waar we ‘moraliteit’ schreven natuurlijk ‘mortaliteit’. Stop de tijd.

En onze joker zetten we in op de sportpagina: ‘Hoe deed Ajax dat? Hoe hijsde het zich van 1-0 naar 1-2?’

Tot zover de bloemlezing uit het Geheime Dagboek van een Ombudsman.

De Volkskrant mag zich verheugen in een kritisch publiek met zeer ontwikkeld taalgevoel. De mailboxen van de ombudsman en van de donderdagse taalpagina stromen dan ook vol met verzuchtingen, berispingen en kreten van wanhoop. Terugkerende vraag: ‘Hallo eindredactie, bent u daar nog?’

Het valt onmogelijk te meten of de krant nu meer fouten maakt dan drie of dertig jaar geleden. Je mist meer dan je ziet. Wel nemen de meldingen van lezers toe. Dat doet iets vermoeden. Niet voor niets is op de donderdagse Taalpagina in katern V de rubriek over fouten in de krant in ere hersteld. Het komt in elk geval tegemoet aan het taalgevoel van de lezer, en hopelijk steekt een (eind)redacteur er ook iets van op.

Niemand is onfeilbaar, ook eindredacteuren niet. Ernstiger wordt het wanneer een eindredactie geen fouten verwijdert, maar ze zelf creëert. Bijvoorbeeld door het schrappen van een woord terwijl een daarmee samenhangend woord blijft staan. Het genre ‘Het meisje die’ (waar ‘De vrouw die’ had gestaan).

Dodelijk: wanneer een eindredacteur zich inhoudelijk met tekst bemoeit zonder overleg met de auteur. Zo zag een verslaggever tot zijn verbijstering in zijn verslag van een rechtszitting over Malek F. – de Syriër die vorig jaar in Den Haag drie passanten neerstak – dat een eindredacteur zijn ‘slachtoffers’ eigenhandig had ‘doodgestoken’.

Nogal wat auteurs willen dan dat de rubriek Aanvullingen & verbeteringen de frase ‘door een eindredactionele fout’ toevoegt. Die haalt het nooit: de rubriek is geen podium voor standrechtelijke executie.

Voor alle duidelijkheid: goede eindredacteuren zijn goud waard. Journalistiek is per definitie haastwerk. Waar snel gehakt wordt, behoedt een goede eindredactie lezer en schrijver voor spaanders.

Bij de (verschillende) eindredacties zijn ook klaagzangen te beluisteren, over toegenomen werkdruk en bezuinigingen. Bij een katern is het aantal ‘diensten’ per week gedaald. Een eindredacteur constateert bovendien dat er, mede door de inzet van wisselende freelancers, minder kennisoverdracht is, over terugkerende fouten en valkuilen.

Een deel van de fouten komt voort uit technische perikelen. Het gaat te ver om de lezer ermee te vervelen, maar het komt erop neer dat de eindredactie ­artikelen in zowel het redactionele tekstverwerkingssysteem als het opmaaksysteem moet plaatsen – dubbel werk. Integratie tussen beide systemen is er niet. Daardoor vallen vaak auteursnamen weg. Deze week was een ‘verdwaalde’ passage (een kadertje bij het stuk) in de papieren versie midden in de tekst beland – het gevolg van ‘knip & plak’. Dat zou tijdig gezien kunnen worden, maar dat gebeurde hier niet.

Een krachtige eindredactie vormt de kern van kwaliteit; die behoedt ook nu al de krant voor veel uitglijders. Bezuinigen is spelen met vuur. De hoofdredactie heeft oog voor de werkdruk, en vestigt alle hoop op een nieuw redactiesysteem, dat komend najaar in gebruik zal worden genomen. Dat moet dubbel werk voorkomen.

Niettemin: eindredactie blijft mensenwerk. Niemand is onfeilbaar; talenten en kwaliteiten variëren. Niet iedereen heeft een even goed oog voor eindredactie. En eerlijk is eerlijk: niet iedere eindredacteur zit uit vrije wil op die plek. Dat zal de inzet en kwaliteit niet altijd verhogen. Vereist is een talent tot wegcijferen van het eigen ego: bij fouten krijgt een eindredacteur de schuld, bij een briljant, vlekkeloos verhaal strijkt de auteur met de eer.

Conclusie: eindredactie verdient meer waardering. Van iedereen. Tegelijk zijn meer fte’s ook niet zaligmakend: in een column werd onlangs het woordje ‘wel’ hersteld in ‘we’. De verschrijving werd vlak voor sluitingstijd opgemerkt, vier eindredacteuren hadden er overheen gelezen. Een foutloze krant zal een utopie blijven, maar het streven ernaar moet eeuwig zijn.

Post van een lezer: Gedachten achter een onderschrift

In een foto-onderschrift las ik dat het getoonde kind ‘volgens de Palestijnse autoriteiten’ is overleden bij een Israëlisch bombardement. Een dag later plaatste de krant een foto van familieleden die rouwen om de dood van een Israëliër die is omgekomen bij een Palestijnse raketaanval. Hier ontbrak de toevoeging ‘volgens de Israëlische autoriteiten’. Kunt u mij het beleid van de redactie in ­dezen uitleggen?

Willem Spierdijk, Oegstgeest

Het beleid is eenvoudig: de nieuwskrant heeft geen andere ambitie dan de werkelijkheid zo nauwkeurig mogelijk beschrijven. Navraag bij de chef van de buitenlandredactie leert dat er geen diepere gedachten (laat staan ‘een verborgen agenda’) schuilen achter dit genoemde verschil. Het is toeval, veroorzaakt door twee verschillende redacteuren die elk naar eigen inzicht een onderschrift maakten, zonder verdere bijbedoelingen.

De Ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele ­pagina’s en journalistieke aanpak. ombudsman@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden