Column Martin Sommer

Het unieke pensioenstelsel wordt nu gered door het te vernietigen

Bij het koor van jong tegen oud heeft zich nu ook DNB-president Klaas Knot gevoegd. Hij was maandag in de Kamer om uit te leggen waarom hij zich openlijk tegen ECB-baas Draghi had gekeerd. Met de negatieve marktrente van Draghi begeven we ons op ‘onontgonnen terrein’, zei Knot. Voor spaarders zal het slecht uitpakken en dus ook voor pensioenen. Maar helaas heeft de ECB meer prioriteiten dan het Nederlandse pensioenwezen. Ondanks dat onontgonnen terrein was Knot over één ding gedecideerd. Er moet gekort worden op de pensioenen, want nu teren de ouden op de jongen.

Zelf kan ik me op pensioengebied niet anders dan verslechteringen herinneren. Toen ik in een grijs verleden studeerde, bestond aan de universiteit de zogenoemde ‘dop-regeling’. Medewerkers konden op hun 50ste ‘eruit’, om uiteraard met behoud van loon en volledig pensioen aan hun boot te gaan schuren. Sinds ik ging werken, heb ik een kwarteeuw de vut-premie op m’n loonstrook zien staan, ten behoeve van de ouderen die vervroegd vertrokken. Dat was meestal met 59, inclusief volledig pensioen.

Daarna ging het snel bergafwaarts, van eindloon naar middelloon, minder pensioenopbouw en hogere pensioenleeftijd. Dat overkwam iedereen in pakweg de laatste kwarteeuw. Maar bij niemand kwam het in al die jaren op om te bedenken, laat staan hardop te zeggen, dat ouderen de boel uitvraten. Dat sentiment wordt nu aangewakkerd, zoals in de hele samenleving het nefaste groepsdenken de kop opsteekt, net als de permanente verdeling in goed en fout. Het lijkt me een oproep tot opstand. Niet van de jongeren, maar van de ouderen.

Knot: taxichauffeur zonder gps... Beeld ANP

Nu moet er gekort worden op de pensioenen. En snel. Ogenschijnlijk op grond van een koele berekening, die tegelijk hoogstomstreden is. Dat begint met die negatieve rente van Draghi, die volgens Knot nog lang bij ons zal zijn. Niemand weet wat er bij een negatieve rente gebeurt. De Kamerleden keken vertwijfeld. Is dit de aanloop naar een nieuwe crisis? Ik zag op televisie voxpopjes met mensen op de markt die zeiden dat ze hun spaargeld van de bank zullen halen en in een sok stoppen. Alles is mogelijk, inclusief een bankrun.

De econoom Lex Hoogduin, ook bij de hoorzitting in de Kamer, was niet mals voor Knot. Hij vergeleek de bankpresident met een taxichauffeur die de weg niet weet, geen gps heeft, maar toch alvast is gaan rijden. Intussen heeft de Duitse collega van Knot ontslag genomen uit protest tegen het monetaire stuntwerk van Draghi. In zo’n ongekende situatie, aldus Hoogduin, geldt het woord van de klassieke arts Hippocrates: primum non nocere, de zieke in geen geval extra schade toebrengen. Geen gekke dingen doen dus.

Rutte: hysterische maatregel... Beeld ANP

In de afdeling gekke dingen moest ik denken aan de versnelde verhoging van de pensioenleeftijd, verordonneerd door het vorige kabinet, die achteraf door premier Rutte als ‘hysterisch’ werd betiteld. Nu staan veel pensioenfondsen als gevolg van de bedroevend lage rente onder water. Verschillende fondsen hebben al berekend dat ze binnenkort 18 tot 20 procent zouden moeten korten op de uitkeringen. Stel je dat even voor, in de wetenschap dat het gemiddelde pensioen bij het ABP 700 euro per maand bedraagt.

Gepensioneerden en werkenden die nu te horen krijgen dat ze door jongeren worden gesubsidieerd, verkeren in de kennelijke illusie dat ze gewoon voor hun eigen pensioen hebben gespaard. Het nieuwe mantra van Knot, en van Rutte, is dat je twintig jaar geleden 30 cent moest inleggen om nu een euro pensioen te hebben, en dat je nu 90 cent nodig hebt voor diezelfde euro over twintig jaar. Dat kan niet uit, op grond van die ellendige rente.

Maar pensioenfondsen laten keer op keer weten dat hun potten overvol zitten. Ja de rente is laag, maar zoals vertegenwoordiger Peter Borgdorff van pensioenfonds PFZW in de Kamer zei: niet de rente maar het totale rendement is maatgevend, en dat bepaalt driekwart van de opbrengst. Hij zei dat hij op grond van de langjarige ervaring van zijn pensioenfonds de komende zestig jaar probleemloos kan uitkeren.

Hoogduin: primum non nocere... Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

Knot erkende dat Nederland een uniek pensioenstelsel heeft. Het beste ter wereld, zoals vaak wordt gezegd. Zo uniek dat we ook een buitenbeentje zijn in Europa en we ons helaas moeten aanpassen. Ik heb me weleens verdiept in de vraag hoe opstand ontstaat. Op basis van gefnuikte verwachtingen – steeds horen dat je het beste stelsel ter wereld hebt en daarna horen dat je moet inleveren. Collega Yvonne Hofs berekende al in 2012 dat de pensioenen in een paar decennia tussen de 15 en 35 procent verlaagd zijn. Tel daar voor de afgelopen jaren gemakshalve nog eens 10 procent bij op. Dan krijgen aanstaande kortingen het karakter van het redden van de pensioenen door de pensioenen te vernietigen.

Gefnuikte verwachtingen plus gevoelens van onrecht maken de geesten rijp voor revolte. In de woensdagkrant stond al een brief van iemand die opriep tot verkeersblokkades. Jongeren zeggen, aangemoedigd door Klaas Knot, dat er straks voor hen niks meer in de pensioenpot zit, en dat komt door jullie ouderen. Een raar verwijt. Je kunt de kalkoen moeilijk kwalijk nemen dat hij weinig zin heeft om een bezoekje aan de poelier te brengen. Maar vooral: de kortingen van zo direct zijn ook de kortingen van later. Pensioen is inderdaad ook het sparen voor volgende generaties. Dat schiet niet erg op bij het opeenstapelen van verslechteringen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden