Opinie Bezuinigingen Publieke Omroep

Het unieke Andere Tijden wordt met sloop bedreigd

Niet alleen de kijkers, maar ook de makers van Andere Tijden zijn de dupe van de bezuinigingen, betoogt onder andere Ad van Liempt, journalist en mede-oprichter van het programma.

Presentator Hans Goedkoop tijdens de opnames van Andere Tijden in Beeld en Geluid. Beeld ANP

Het is niet ongebruikelijk dat serieuze televisiejournalistiek zich verdiept in de wetenschap, er zijn zelfs speciale programma’s voor. In 2016 was het een keer andersom: een proefschrift over een televisieprogramma. Mediawetenschapper Berber Hagedoorn promoveerde aan de Utrechtse universiteit op de manier waarop Andere Tijden de geschiedenis in beeld brengt. En ze kwam tot deze conclusie: het programma is uniek. Zo’n serie wekelijkse documentaires, waarvan de inhoud altijd een verbinding legt met de actualiteit, bestaat nergens.

Maar de Nederlandse politiek is sterk in het slopen van unieke publieke omroepwaarde. Door draconische bezuinigingen op te leggen en tegelijkertijd de NPO te dwingen de kijkcijfers hoog te houden. En dus wordt het unieke Andere Tijden met sloop bedreigd. Juist nu zoveel mensen plezier in geschiedenis hebben gekregen. De historische verenigingen bloeien, er is een Nacht van de Geschiedenis, een Maand van de Geschiedenis, een heus jaarlijks geschiedenisfestival en de musea scoren uitstekend met geschiedenis.

Cultuurafbraak

En juist nu dreigt het programma, dat in deze ontwikkeling onmiskenbaar een vliegwielfunctie had, te worden ontmanteld. Dalende kijkcijfers? Zeker. Een aantal jaren geleden werd Andere Tijden verplaatst naar de zaterdagavond, waar de concurrentie met gezinsprogramma’s het hevigst is. Het argument: Andere Tijden heeft zo’n grote, vaste kijkerschare dat het zich daar beter kan handhaven dan alle andere informatieve programma’s. Die veronderstelling heeft het maar kort volgehouden. En nu leidt de daling van de kijkersaantallen tot de conclusie dat het wel wat minder kan.

Het is cultuurafbraak, want naast de kijkers is ook een hele reeks gemotiveerde, capabele en geroutineerde makers de dupe. De redactie van Andere Tijden − ongeveer de helft historici en de andere helft journalisten – wordt alom geprezen om haar kwaliteit en het durven maken van historisch verantwoorde en onderzoeksjournalistieke keuzes.

Zo’n programma vraagt relatief meer voorbereidingstijd dan een gemiddelde uitzending, omdat volgens Hagedoorn de ‘kritische houding van de makers ten opzichte van het gebruik van de bronnen’ dat vergt. En omdat er geen gebruik wordt gemaakt van het laten naspelen van scènes − dat zou de geloofwaardigheid van het programma op het spel zetten. Vandaar dat Hagedoorn spreekt van ‘de Andere Tijden-school’.

Daarmee bedoelt de mediawetenschapper het wezen van het programma: de reconstructie van gebeurtenissen met een speciale mix van feitenonderzoek, historisch beeldmateriaal en het interviewen van ooggetuigen en betrokkenen. Die school dreigt langzamerhand te verdwijnen. Althans, de NPO heeft de redactie laten weten dat het aantal uitzendingen wordt gehalveerd. Presentator Hans Goedkoop, sinds maart 2000 de nationale geschiedenisleraar, zei het in het inmiddels meer dan een miljoen keer bekeken actiefilmpje zo: ‘En dan weet je het wel, het begin van het einde.’

Kijker serieus nemen

Inmiddels is de schrik over de NPO-bezuinigingen naar goed vaderlands gebruik overgegaan in de zoveelste discussie over taak, nut en inrichting van de publieke omroep. In Hilversum weet iedereen dat zoiets een even oever- als uitzichtloze exercitie is.

Als je een verjaardagfeestje wilt verzieken, moet je om half tien over omroeppolitiek beginnen, dan kan om tien uur het licht uit. Waar het concreet om gaat is dat het Nederlandse publiek een geliefd programma dreigt te ontvallen, dat bij uitstek ‘publieke waarden’ vertegenwoordigt. Een programma dat vanaf de eerste dag de opzet heeft gehad de kijker serieus te nemen en aan het denken te zetten. Hagedoorn stelt vast dat zo’n programma ‘laat zien dat het vertellen van verhalen en herinneringen via televisie onverminderd relevant is om gangbare interpretaties van geschiedenis uit te dagen’. Geschiedenis geeft altijd stof tot nadenken, zeker als het zo toegankelijk wordt gebracht als Andere Tijden dat doet.

Jongeren

De informatieve programma’s van NPO2 hebben de dreigende ingrepen niet alleen aan de opgelegde bezuinigingen te danken, maar ook aan het feit dat ze weinig jeugdige kijkers trekken. Dat is ongetwijfeld waar, maar dat geldt voor elk programma-aanbod: lineair tv-kijken behoort nauwelijks meer tot het dagpatroon van jongeren.

In het geval van Andere Tijden staat daar tegenover dat het programma op ruime schaal in het onderwijs (toch ook vol met ‘jongeren’) wordt gebruikt. Er zijn speciale kortere versies van uitzendingen gemaakt voor het project ‘Andere Tijden in de klas’. Series uit de Andere Tijden-school zoals De Oorlog en 13 in de oorlog zijn acht jaar na hun vertoning op tv nog altijd vast onderdeel van de educatie over de Tweede Wereldoorlog.

Sommige leermethoden verwijzen naar uitzendingen. Bij nascholingsdagen voor geschiedenisdocenten, ook die in het vmbo, is het gebruik van uitzendingen geregeld onderwerp van gesprek.

Collega’s van gerenommeerde omroepen als BBC en ZDF kijken al jaren met jaloezie naar Nederland, waar een geschiedenisprogramma dat gebaseerd is op de actualiteit wekelijks honderdduizenden kijkers trekt en een grote afgeleide meerwaarde heeft in onderwijs en cultuur. Dat hoeft straks niet meer. De school wordt langzaamaan gesloopt.

Ad van Liempt, journalist en mede-oprichter van Andere Tijden.

Huub Wijfjes, hoogleraar geschiedenis van radio en tv aan de UvA.

Hans Blom, voormalig directeur NIOD en emeritus hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de UvA.

Beatrice de Graaf, hoogleraar History of International Relations & Global Governance aan de UU.

Meer opinie over de NPO-bezuinigingen:

Grootse klappen voor de EO
Van de bezuinigingen op de NPO krijgen levensbeschouwelijke EO-programma's de grootste klappen. Maar juist die programma's behoren tot de kerntaak van de publieke omroep, vindt RvB-voorzitter van de EO Arjan Lock.

Bezuinig op BNers
De NPO moet bezuinigen, soit, maar schrap dan die dure shows met BN’ers (of alle programma’s met Frans Bauer), betoogt tv-recensent Julien Althuisius.

Waaróm die bezuinigingen?
Tv-recensent Frank Heinen ontwaart een bizarre ménage à trois tussen politiek, NPO en publiek. Het publiek roept ‘Spring’ (in een van de talloze kijkersonderzoeken, of gewoon op Twitter) en de andere twee springen al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden