Column Lisa Bouyeure

Het ultieme bedgeheim van twee bejaarde geliefden

Onder het motto ‘Een goed verhaal moet je niet doodchecken’ fantaseerde ik er de afgelopen dagen op los over Rita Alter uit Cliff, een plaatsje in New Mexico met 293 inwoners. Nadat de gepensioneerde logopedist vorig jaar was overleden, bleek er een gestolen schilderij van Willem de Kooning (geschatte waarde: meer dan 100 miljoen dollar) in haar slaapkamer te hangen. Niet prominent boven de echtelijke sponde van Rita en haar al even doorsnee man Jerry, die vijf jaar eerder was overleden, maar achter de deur, zodat je het alleen zag als je in de kamer was met de deur dicht. Het ultieme bedgeheim van twee bejaarde geliefden.

‘Kunstgeschiedenis leerde me dat vrouwen vroeger geen tijd hadden om na te denken’, zegt Hannah Gadsby in haar veelgeprezen komedieshow Nanette, waarin ze onder anderen Picasso van zijn voetstuk keilt. ‘Ze waren veel te druk met dutjes doen, naakt en alleen in het bos.’ De geschiedenis van de kunstdiefstal wijst uit dat vrouwen in ieder geval weinig tijd hadden om schilderijen te stelen.

Nee, dan Rita. Sinds Woman-Ochre (1955) werd herkend bij een antiekhandelaar die het voor een habbekrats uit haar nalatenschap kocht, zijn er steeds meer aanwijzingen dat zij en haar man het in 1985 eigenhandig uit een museum in Tuscon hebben ontvreemd. Vermoed wordt dat Rita – rode jas, zonnebril, sjaal in het haar – een bewaker afleidde, terwijl Jerry het doek uit de lijst sneed. Roestkleurige sportwagen als vluchtauto, de Thanksgiving-kalkoen van de vorige avond nog in hun buiken.

Menselijk vlees, zei De Kooning ooit, is de reden dat olieverf is uitgevonden. Hij was zonder twijfel een groot vernieuwer, maar schilderde net als veel van zijn voorgangers en tijdgenoten graag het vrouwelijk lichaam. Weer moest ik, zoals wel vaker sinds ik haar ontwrichtende show zag, aan Hannah Gadsby denken. ‘De westerse kunst’, stelt ze fijntjes, ‘bestaat uit mannen die vrouwen schilderen als vleesvazen voor hun boeket van lullen.’ Wat ze maar wil zeggen is: vrouwen zijn veelvuldig geobjectificeerd en geseksualiseerd terwijl hun eigen perspectief onderbelicht bleef.

Ik stuitte op een oude foto van Rita waarop ze een rode bloem in haar gekrulde haren heeft gestoken, net als vrouwen op schilderijen van onder meer Matisse, Rembrandt, Picasso en Courbet. Op het oog past ze perfect in het rijtje, maar een vaas van vlees wordt bekeken en Rita kijkt schalks terug.

Vlak voor Jerry’s dood, las ik op The Independent, bracht het echtpaar een boek uit over hun reizen, met daarin ook het korte verhaal Eye of the Jaguar. Dat gaat over een oma die samen met haar kleindochter een smaragd uit een museum steelt. Ze bewaren de steen in een lege kamer waar hij, zo eindigt het verhaal, exclusief door twee paar ogen te aanschouwen is. Ik stelde me voor hoe Rita en haar man de nacht na de diefstal en de decennia die volgden samen in bed lagen, gierend van de lach. Hun pretogen gericht op die forse heupen en peperdure peervormige borsten, en daarna op elkaar.

Marcel Duchamp, die door De Kooning werd bewonderd om zijn eigenzinnigheid, werkte acht jaar van zijn leven aan een grote glazen installatie: De bruid ontkleed door haar vrijgezellen, zelfs (1923). Tijdens het vervoeren na een tentoonstelling brak het in honderden stukken. Een ramp? Welnee. Duchamp vond het juist best een geinig effect. Hij restaureerde het werk door het gebarsten glas tussen twee nieuwe platen te zetten. Beter zo.

Ook het haastig oprollen van Woman-Ochre had wat barsten veroorzaakt, maar Rita had zich sindsdien liefdevol in alle kieren gevlijd. Willem de Kooning had het vast prachtig gevonden. En anders Hannah Gadsby wel.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.