Column Martin Sommer

Het saldo van de zaak Ten Broeke is nog meer verbraving en controle

Over het Kamerlid Han ten Broeke ging al een tijdje het gerucht dat hij zijn gulp open had laten staan, zoals het heette in de wandelgangen. Hij had in 2013 iets met een medewerkster, die vervolgens klaagde bij fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Daarna wilde ze geen aangifte doen, en het eindigde met een zwijgcontract. Tot de journalistieke speurhond Ton F. van Dijk de bevestiging deze week aan Zijlstra wist te ontfutselen.

#Metoo is dus aangespoeld in Den Haag en ik knap er niet van op. Volgens Ten Broeke ging het om seks met beider instemming en was zijn fout dat het een ongelijkwaardige relatie betrof; volgens de vrouw was er sprake van seksuele intimidatie. Vijf jaar later komt de zaak uit en treedt Ten Broeke af. Rare uitkomst. Ofwel de zaak was ernstig en dan had hij allang weg moeten zijn. Ofwel er was niks loos en dan is het vertrek van Ten Broeke bizar.

De gang van zaken is typerend voor de huidige #metoo-heisa. Intussen weten we dat seksuele intimidatie een misdrijf is dat niet verjaart. En ook dat een verdenking voldoende is om levens te vernielen. Geen genade. Fractievoorzitter Dijkhoff zei stoer in de microfoon dat hij, als hij nu met dit geval zou zijn geconfronteerd, Ten Broeke eruit zou gooien. Niet vanwege de veronderstelde intimidatie, maar omdat ongelijkwaardige verhoudingen voortaan bij de VVD verboten zijn.

Han ten Broeke. Beeld ANP

De VVD is in paniek. We weten niet wat er is gebeurd, we zien wel het effect. Dijkhoff schept een verschrikkelijk precedent, zowel in het parlement als daarbuiten. Al die directeuren (m/v) die gelukkig getrouwd zijn met hun secretaresse (m/v): fout, abject, kan niet meer. De chirurgen (m/v) die iets moois hebben met hun verpleegsters (m/v): afgelopen, voorbij en voorgoed voorbij. Allemaal ontslagen, als het aan de liberaal Dijkhoff ligt.

We gaan dus nog wat stiekemer doen in sexualibus. De jaren vijftig zullen nog een toonbeeld van losbandigheid en vrijheid worden op deze manier. Laatst zag ik op televisie de film The Appartment van Billy Wilder (1960), over een beambte die hogerop denkt te komen door zijn verdieping uit te lenen aan z’n kantoorbazen die op zoek zijn naar een geheim liefdesnestje. De ene baas wisselt de andere af en de beambte moet met kunst en vliegwerk voorkomen dat ze elkaar ontmoeten. Leuke film. Zou anno nu niet meer gemaakt kunnen worden.

Ik geloof niet dat ze in de VVD denken aan beschavingswinst als alle slippertjes worden verboden. In die partij is alleen sprake van angst en hang naar controle. Wat dat aangaat past de gang van zaken rond Ten Broeke in een patroon. De ene affaire wisselt de andere af. Er is een even geestige als dodelijke website isereenvvderopgestapt.nl, die begint met een tijdklok die aangeeft hoeveel dagen er al voorbij zijn zonder afgetreden VVD’ers. De lijst van opstappers is inderdaad indrukwekkend en de affaires lopen sterk uiteen. Van stommiteiten à la Halbe Zijlstra, tot ruime declareerders als Mark Verheijen, en van creatieve ondernemers op andermans kosten als Henry Keizer tot bonnetjesvergeters als Ivo Opstelten.

Ybeltje Berckmoes. Beeld Hollandse Hoogte / Pim Ras

Toch is er een patroon en dat patroon heet geen gedoe. Steeds opnieuw, ook nu weer bij Ten Broeke, denkt men de boel te dempen. En steeds opnieuw komt er uiteindelijk een aap uit de mouw. De hele partij is gericht op geen gedoe. De gevallen voorzitter, Henry Keizer, was er zelfs voor aangenomen. Hij stroomlijnde de partij, schakelde op congressen vervelende vragenstellers uit, maakte de Teldersstichting onschadelijk. Zelfs een kleine biografie van wijlen coryfee Haya van Someren moest worden weggegmoffeld omdat erin stond dat haar ouders fout geweest waren. Het zou eens gedoe kunnen geven.

Het doet denken aan het CDA in de nadagen van Balkenende. Die had destijds een zogeheten bontkraag van assistenten en voorlichters om zich heen, met één taak. Gedoe voorkomen. De grootste partij heeft de macht en dat moet zo blijven. Op zeker moment zijn de idealen op. Dat is bij Mark Rutte al vrij snel omdat hij zich voorstaat op het hebben van geen visie. En dan wordt machtsbehoud van middel tot doel verheven.

Klaas Dijkhoff. Beeld ANP

Dat is het moment waarop affaires gaan worden afgedekt. Dat Kamerleden als Dijkhoff naar het departement worden gestuurd om hun blunderende minister te dekken. Dat de minister-president tegen beter weten in blijft vasthouden aan zijn politieke vrienden. Maar ook, en dat is erger, dat de fractie moet worden gedresseerd. We kennen het verhaal van Ybeltje Berckmoes, het Kamerlid dat haar tijd vulde met stemmen en Netflix kijken. De lijnen worden uitgezet door de fractieleiding en de afdeling voorlichting, want beeldvorming gaat boven inhoud. Rond 1970 was 40 procent van de Kamerleden nog bereid tegen de eigen fractie in te stemmen als het moest. Nu mag je één keer tegenstemmen en dat is einde carrière.

Het saldo van deze zaak is dus nog meer controle en verbraving op alle niveaus. Ik weet niet wat Han ten Broeke heeft uitgevreten. Ik ken hem betrekkelijk goed en wist dat hij een homme à femmes is. Et alors, zou president Mitterrand zeggen. Hij was niet bang in het debat en had uitgesproken ideeën over de Nederlandse buitenlandse politiek. Hij was voor een realistisch buitenlands beleid, niet onbelangrijk in tijden dat de gemoederen over migratie oplopen. Hij was in de fractie een van de laatsten die de leiding durfden tegenspreken. We zullen eindigen met een parlement van ambtenaren en klootlozen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.