ColumnMax Pam

Het resetten van kinderen van jihadisten: laten we de gok nemen

Jawed S., die vorig jaar op het CS van Amsterdam twee willekeurige mensen neerstak, omdat Geert Wilders een cartoonwedstrijd wilde houden over de profeet Mohammed, wordt uiteraard in Nederland berecht. Zouden we Jawed terugsturen naar Afghanistan, het land waar hij is geboren, dan zou hij daar misschien als een held worden onthaald en snel weer vrijkomen.

Zo bezien is het vanzelfsprekend dat Nederland zijn naar Syrië geëmigreerde jihadisten niet terughaalt, maar laat berechten waar de misdaad is gepleegd. Dat zal voor de betrokken strijders een hard gelag zijn, maar het was ook een hard gelag voor de ongelukkigen wier hoofd werd afgesneden, voor degenen die van gebouwen zijn gegooid of die anderszins hebben geleden onder de zegeningen van het kalifaat.

Mogelijk staat daar de doodstraf in het wetboek. Je kunt redeneren: eigen schuld, dikke bult. Of: dat wilde je toch? Veel jihadisten geloven in het paradijs waar die maagdelijke beloning wacht en zij zullen weinig gevoel hebben voor de opmerking van Wim T. Schippers: ‘Je zult nog vreemd opkijken als er straks in het hiernamaals helemaal niets is.’ Niettemin kan Nederland behulpzaam zijn bij het oprichten van rechtbanken en in het verlengde daarvan de voorwaarde kunnen stellen dat de doodstraf niet wordt opgelegd.

Wie er al in is geslaagd om naar Nederland terug te keren, kan aan de tribunalen in Syrië worden uitgeleverd, of in heel bijzondere gevallen hier worden berecht. In Nederland zal het rond krijgen van het bewijs moeilijk zijn, want van hieruit is het minder eenvoudig getuigen op te sporen. Maar als je ervan uitgaat dat het om oorlogsmisdaden gaat, zou je de bewijslast kunnen aanpakken op een wijze zoals dat ook is gebeurd in rechtszaken tegen oorlogsmisdadigers uit WO II.

In veel gevallen ontbraken getuigen, om de eenvoudige reden dat die in de gaskamers waren vermoord. Van overlevenden die er nog wel waren, bleek het geheugen vaak onbetrouwbaar. Veel materiaal was door de nazi’s vernietigd en bovendien kregen rechters vaak te horen: ‘Ja, ik zat wel in Auschwitz, maar ik werkte daar in het Lazarett of in de keuken. Aan de moordpartijen heb ik niet meegedaan, ik had er zelfs geen weet van.’

De Duitse rechtspraak heeft na decennia van moeizame processen tenslotte voor een radicale oplossing gekozen: alleen al je aanwezigheid in concentratiekamp is voldoende om je schuldig te verklaren. Wat je daar tot in detail hebt uitgespookt, mag onopgelost blijven, als aan de hand van documenten en getuigenverklaringen kan worden bewezen dat je erbij was, dan hang je. Op die manier heeft Iwan Demjanjuk, kampbewaker in Sobibor, vijf jaar gekregen voor medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden. Hans Lipschis, kok in Auschwitz, zou ongetwijfeld eenzelfde lot zijn beschoren, als hij niet op zijn 93ste van rechtsvervolging was ontslagen wegens algehele seniliteit.

Met een dergelijke strategie zou je ook de jihadbruiden kunnen berechten. Zij waren er. Of zij daar slechts waren om kinderen te werpen, de was te doen, of te bidden voor hun mannen, doet er niet toe. Ze zijn daar uit vrije wil aanwezig geweest en alleen al daarom zijn zij medeplichtig aan moord en genocide. Zoals de kok, die in Auschwitz voor de SS-officieren zijn Ochsenschwanzsuppe liet pruttelen.

Een apart hoofdstuk zijn de kinderen van de jihadisten. Het is zo’n probleem met slechts onaantrekkelijke oplossingen. Niemand haalt voor zijn plezier kinderen weg bij de ouders, maar soms kan het niet anders. Veel kinderen zijn, zo begrijp ik, door IS ‘geprogrammeerd’. In het pre-digitale tijdperk heette dat gebrainwasht. Het is een populair thema in televisieseries, zoals in Homeland. Een Amerikaanse soldaat komt gebrainwasht terug. Het is niet alleen ontzettend moeilijk om te ontdekken of en hoe hij is gebrainwasht, maar ook hoe hij moet worden gereset naar zijn oude leven.

Maar Homeland is vermoedelijk een enigszins geromantiseerde werkelijkheid. Brainwashing is ook een thema in de documentaireserie The Radical Story of Patty Hearst, die momenteel door de VPRO wordt uitgezonden. In dit werkelijk gebeurde verhaal wordt Patty Hearst, kleindochter van de beroemde krantenmagnaat, ontvoerd door een linkse splintergroep – een soort RAF, maar dan op z’n Amerikaans. Patty (19) raakt geheel in de ban van hun terroristische gedachtewereld en gaat als stadsguerrillero meedoen aan bankovervallen en bomaanslagen. Na haar arrestatie volgt een proces van deprogrammering. Die verloopt opmerkelijk snel. Haar rijke moeder, die zij had uitgemaakt voor kapitalistisch zwijn, wordt weer in genade aangenomen. Er zit trouwens voor Patty ook een beloning vast aan het wakker worden uit haar ideologische slaap: een lagere straf.

Patty Hearst kreeg na drie jaar gevangenisstraf gratie van de toenmalige president Bill Clinton. Bij mijn weten heeft Patty daarna de stengun niet meer opgepakt. Laten wij daarom de gok nemen met die kinderen en ze ophalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden