ColumnKoen Haegens

Het recht op repareren komt eraan – maar onverwoestbare lampen en smartphones zouden nog mooier zijn

null Beeld

Deze week nam ik me voor te kijken of de gloeilamp uit Livermore, Californië het nog doet. In de brandweerkazerne van die Amerikaanse stad hing namelijk ‘’s werelds langst brandende peertje’. Dat beweerden niet alleen de bewoners zelf, maar ook het Guinness Book of Records. Sinds 1901 brandde het licht vrijwel onafgebroken. Bijna tien jaar geleden schreef ik over hoe je die lamp per webcam kon volgen op centennialbulb.org. Fijn detail: anders dan het stokoude peertje moest die camera al eens vervangen worden.

Ik moest hieraan denken door de nieuwe Europese richtlijn die Nederland maandag heeft ingevoerd. Om koelkasten, wasmachines en ander witgoed zuiniger te maken, komen er strengere energielabels. En, belangrijk voor de circulaire economie: fabrikanten mogen het niet meer zo lastig maken om kapotte spullen te repareren.

Overheidsbemoeienis

De gloeilamp uit Livermore toont waarom zulke overheidsbemoeienis nodig is. Natuurlijk kan het geen kwaad een onverwoestbaar peertje af en toe te vervangen door een nieuw exemplaar dat minder energie slurpt. Maar voor de rest zou het geweldig nieuws zijn voor de natuur (minder afval) én voor de portemonnee (minder kopen). Voor de producent is het daarentegen een ramp. Hoe sneller spullen stuk gaan, hoe hoger hun omzet.

Dus spraken tussen de twee wereldoorlogen de grote lampenmakers, waaronder Philips, in het Phoebus-kartel af de levensduur te beperken tot duizend uur. Het trotse motto built to last maakte plaats voor het laffe designed to fail. Denk daar aan, de volgende keer dat de hele smartphone vervangen moet worden vanwege een snel leeglopende batterij die er niet uit wil. Of als de printer werk weigert door één opvallend gammel onderdeeltje.

Gelukkig ligt dit trucje van ‘geplande veroudering’ onder vuur. In de Verenigde Staten eisen consumenten een ‘recht op repareren’. Sommige bedrijven, zoals Apple en John Deere (die van de landbouwmachines), doen er alles aan dat te dwarsbomen.

Wegwerpmaatschappij

Ook in Europa is de wegwerpmaatschappij uit de gratie. Dat werd tijd, want alleen al aan elektrische apparaten gooien we jaarlijks 18 kilo per persoon weg. De nieuwe regels zijn een eerste stap. Het is de vraag of het voldoende is om het tij te keren. Reserve-onderdelen moeten langer beschikbaar blijven, net als gedetailleerde instructies voor professionals bij het herstellen. De ook in Nederland populaire Repair Cafés, waar vrijwilligers kapotte Senseo’s en broodroosters een tweede leven geven, zijn kritisch. Zij vinden dat iederéén moet kunnen repareren.

Dat is een mooi streven, maar waarom niet nog een stap verder gaan? Een van de alternatieven is een verdienmodel waarbij de klant betaalt voor gebruik, in plaats van bezit. Een spijkerbroek hoef je niet meer te kopen. Je kunt hem ook leasen. De afgesplitste lampendivisie van Philips, Signify, verhuurt al verlichting aan bedrijven.

Zo krijgt ook de fabrikant er belang bij om spullen te leveren die lang meegaan. Heel moeilijk kan dat niet zijn met de moderne techniek. Zelfs die 120 jaar oude gloeilamp in de Amerikaanse brandweerkazerne blijkt nog steeds te branden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden