Column

Het recht om te sterven

'Niemand kan weten wat zijn toekomstige zelf straks wil', schreef Aleid Truijens vorige week. Door een nieuwe richtlijn wordt euthanasie makkelijker bij zwaar demente patiënten die op tijd een schriftelijke wilsverklaring hebben opgesteld. Truijens vindt dat 'ongelofelijk'; zij ziet al voor zich dat de kinderen op een dag moeten besluiten om hun demente vader of moeder, die van niets meer weet, aan zo'n eerder gemaakte afspraak te houden.

Jonathan van het Reve
null Beeld anp
Beeld anp

Dat moet inderdaad vreselijk zwaar zijn, maar aan de andere kant: waarom zou je zo iemand in leven houden? Het klopt dat een zwaar demente bejaarde in zekere zin een andere persoon is dan de 'vroegere zelf' die zo'n wilsverklaring heeft opgesteld. Daar zit iets in, maar de arts en de kinderen zijn pas écht andere personen. Sterker nog, het zijn buitenstaanders - waarom zouden zij meer recht van spreken hebben dan de vroegere zelf van de patiënt?

In NRC Handelsblad waarschuwt huisarts Eric Cremers voor een 'bol.com-mentaliteit' rond euthanasie: vandaag besteld, morgen in huis. Sterven mag nooit een recht worden, vindt hij. Euthanasie vergelijkt hij met botox, want: 'In onze opgeflufte Facebook-maatschappij lijkt er geen ruimte voor normale aftakeling, tegenslag en lijden.'

Nu snap ik dat het rotwerk is om mensen dood te maken, zeker voor een arts, maar dat laatste zinnetje getuigt van een diep religieuze kijk op het bestaan. Dat aftakeling 'normaal' is, maakt het nog niet goed of waardevol. Zoals ik geen postbode wil die voor mij besluit dat 'vandaag besteld, morgen in huis' moderne onzin is, zo wil ik ook geen arts die mij - of althans: mijn latere zelf - een paar jaartjes extra laat creperen uit protest tegen de 'Facebook-maatschappij'.

En het rottige is: je hoeft niet eens religieus te zijn voor die magische kijk op het leven. Iedereen is geprogrammeerd om het verschil tussen een dood en een levend wezen als heel belangrijk te ervaren. Ook als er geen straf op moord zou staan, zouden wij niet zomaar over andere mensen heen rijden met de auto: we voelen instinctief dat het leven heilig is. In het verkeer is dat instinct best nuttig, maar als iemand klaar is met leven, wordt het een vloek.

Sterven is op zichzelf niet erg, en niemand krijgt er ooit spijt van. Truijens waarschuwt ervoor dat oude mensen niemand tot last willen zijn en daardoor een druk voelen om er een eind aan te maken, maar waarom zou dat niet mee mogen wegen? Ik voel die druk nú al, voor mijn latere zelf, en volkomen terecht volgens mij. Om rationeel en vooral ethisch te kunnen oordelen, moeten we juist beseffen dat het leven geen intrinsieke waarde heeft: er is alleen plezier en pijn.

Wie vrijwillig besluit om ongetraind een marathon te lopen of een ruggenprik te weigeren, moet dat lekker zelf weten. Maar voor een ánder beslissen dat het leven zoiets heiligs is dat zijn lijden moet voorduren, daar is helemaal niks nobels aan. Zeker niet voor een arts. Geen mens heeft gevraagd om het leven, dus laten we elkaar op zijn minst het recht gunnen om te sterven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden