Hoe moeilijk kan het zijn led-lamp

Het rebound-effect van de led-lamp: als ’ie dan toch zuiniger is, kunnen we net zo goed aan tuinverlichting beginnen

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: Led-terreur.

Dé belofte van led-lampen was energiebesparing. Ten opzichte van gloeilampen gebruikt led zo’n 85 procent minder energie en dus schakelden we over. Er kwam zelfs een EU-moratorium op gloeilampen.

Maar als we doorhebben dat iets minder kost, zijn we geneigd om het meer te doen, het zogenaamde rebound-effect. Een onderzoek uit 2010, nog van voor de led-revolutie, liet zien dat al drie eeuwen lang, constant zo’n 0,72 procent van het wereldwijde inkomen aan verlichting wordt besteed. Onafhankelijk dus van de verlichtingsbron die er wordt gebruikt. Om het concreet te maken: bij de introductie van spaarlampen dachten mensen: nou als het dan toch zuiniger is, dan kunnen we nu ook wel tuinverlichting doen.

Een nieuwe technologie kan nog zo energiebesparend zijn, maar juist daardoor worden nieuwe toepassingen of gebruikspatronen betaalbaar. De Correspondent liet onlangs mooi zien hoe de verbetering van auto’s, infrastructuur en openbaar vervoer niet heeft geleid tot een kortere reistijd naar het werk. In plaats daarvan zijn we al decennialang elke dag gemiddeld in totaal 70 à 80 minuten onderweg naar en van ons werk. Snellere verbindingen zorgen er niet voor dat we sneller op het werk zijn, in plaats daarvan reizen we verder.

Beeld Volkskrant Infographics

Bij led is het rebound-effect nog steviger dan bij spaarlampen, want led is niet alleen enorm energiezuinig, maar ook nog verkrijgbaar in allerlei geinige kleurtjes. Dus wordt een beetje hip kantoorgebouw of brug tegenwoordig volgeplakt met ledjes die vervolgens de hele nacht aanstaan. En led is kleiner. Veel kleiner. Dus zitten er ineens ledjes op plekken waar je vroeger nooit een lamp zou hebben gestopt. In boekenplanken, onder je bed, in je wc-bril, onder je auto, achter de badkamerspiegel, in kinderschoenen, in speelgoed (heel veel speelgoed), en in – jawel – vibrators. Probeer dat laatste maar eens met een gloeilamp.

Je kunt zeggen dat je voor 85 procent energiebesparing een hoop objecten mag voorzien van led-verlichting, maar ik vermoed dat we na de lichtexplosie van afgelopen Kerst – hoezo donkere dagen? – dat punt wel ongeveer voorbij zijn. En toegegeven, de ledjes in de schoenen van mijn kinderen of in je wc-bril branden niet continu, maar het is allemaal wel éxtra energieverbruik en daarnaast is er ook nog de milieubelasting die de productie en uiteindelijk het weggooien van al die ledjes oplevert.

Juist doordat led zo klein en energiezuinig is, is met de introductie ervan een doos van Pandora opengetrokken. Led is té handig en de rebound dus te groot. We hebben een onhandigere verlichtingsbron nodig. Ik zou zeggen: led verbieden en iedereen gewoon weer aan de kaarsen. Alleen al vanwege de mogelijke ontbranding van gassen is het af te raden om die in je toiletbril te monteren.

Jasper op Twitter: @Jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden