ColumnKoen Haegens

Het probleem met de Hollandse bonusobsessie

Hij past inmiddels in hetzelfde rijtje oer-Nederlandse tradities als haringhappen en vergeefs hopen op een Elfstedentocht: ophef over topbeloningen. Na de kredietcrisis richtte de toorn zich op de bankiers. Dit keer liggen ook de douceurtjes onder vuur waarop de rest van het bedrijfsleven zijn bestuurders en aandeelhouders trakteert. Zoals de bonus die Ben Smith van het bijna-failliete Air France-KLM in het vooruitzicht gesteld kreeg. Of de 14 miljard dollar aan eigen aandelen die het noodlijdende Booking.com kocht – een populair trucje om de beurskoers op te krikken en beleggers te plezieren.

De boosheid hierover is begrijpelijk. Net als de gretigheid waarmee de politiek erop inspeelt. Het Nederlandse kabinet lijkt van zins grote bedrijven die in de coronacrisis hun hand ophouden te verbieden bonussen of dividend uit te keren. Die eis is niet meer dan vanzelfsprekend – en dat is meteen ook het probleem met het Hollandse bonusmoralisme. Het is een loos gebaar.

De wereldeconomie staat aan de vooravond van de grootste depressie sinds de jaren dertig. Getroffen ondernemingen mogen zich gelukkig prijzen als ze er eind dit jaar nog zijn. Laat staan dat ze winst zullen maken. Veel prestatiebonussen zullen hiermee automatisch komen te vervallen. Daar zijn geen stoere Haagse of Brusselse eisen voor nodig. Iets soortgelijks zou, althans in theorie, moeten gelden voor dividenden. Met die uitkering laten bedrijven aandeelhouders immers meedelen in hun verdiensten. Die zijn verdampt.

De rituele verontwaardiging is des te effectiever als bliksemafleider. Zij kan als geen ander de volkswoede kanaliseren. Neem nogmaals de crisis van 2008. Al snel verslapte de aandacht voor fundamentele hervormingen die nieuwe financiële fiasco’s konden voorkomen. Het debat versmalde tot het op hoge poten eisen van een symbolisch offer van de baas.

Die geschiedenis dreigt zich te herhalen. Maar voor welk probleem is het tijdelijk opschorten van bonussen, dividenden en de inkoop van eigen aandelen nou eigenlijk de oplossing? Binnen enkele jaren zullen de miljoenen als vanouds naar de top van het bedrijfsleven stromen. De Nederlandse belastingbetaler krijgt met dit soort maatregelen zijn geld niet terug. Het zal een volgende crisis bovendien niet temperen, laat staan verhinderen.

Wat wel helpt? Nederland kan in ruil voor noodsteun op zijn minst eisen dat bedrijven zich neerleggen bij democratische, gelegitimeerde wensen. Dat betekent bijvoorbeeld een punt zetten achter belastingontwijking (een voorwaarde die Denemarken al stelt in de coronacrisis), de doorgeslagen flexibilisering stoppen en de klimaatdoelstellingen niet traineren. En hoe gaan deze ondernemingen de miljardenrekening straks mee terugbetalen?

Het enige wat de Hollandse bonusobsessie daarentegen biedt, is morele genoegdoening. Het volk moet bloeden? Dan zij ook. Maar zelfs dat valt tegen. Een bestuursvoorzitter zal een paar ton mislopen op een salaris van een miljoen. Dat doet toch echt minder pijn dan mogelijke bezuinigingen op, pak hem beet, de zorg- of huurtoeslag van een bijstandsmoeder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden