'Het prediken van uitstel van seks werkt niet, goede voorlichting wel'

Jongerencampagnes gericht op seksuele voorlichting gaan wel degelijk over meer dan veilig vrijen. Ze maken jongeren juist bewust van keuzes en de gevolgen ervan, betogen Dianda Veldman van Rutgers WPF en Ton Coenen van Soa Aids Nederland.

Twee meisjes poseren op een groot doek tijden de lancering van de campagne Maak seks lekker veilig in het Mediapark in Hilversum, 8 februari 2011.

Arjet Borger en Esmé Wiegman schrijven terecht dat jongeren recht hebben op goede informatie over seksualiteit en dat jongeren al van jongs af aan moeten leren praten over seksualiteit. Ook onderschrijven we dat jongeren die jong starten met seks meer risico lopen op soa's, ongeplande zwangerschappen en seksuele dwang.

Dat is echter nog geen reden om vanuit de overheid te benadrukken dat je moet wachten met seks. Anders dan in Amerika richt de Nederlandse aanpak van seksuele voorlichting zich daarom op het vergroten van weerbaarheid. De overheid legt jongeren niet een norm op, maar stimuleert ze om na te denken over hun eigen normen en waarden op seksueel gebied. Idealistisch? Ja, want we onderschrijven de seksuele rechten van jongeren. Maar vooral ook effectief.

Uit onderzoek blijkt dat voorlichtingsprogramma's die uitstel centraal stellen niet leiden tot een latere start en maar zeer beperkt effect hebben op seksueel gedrag. Voorlichtingsprogramma's die gericht zijn op bewustwording zorgen er daarentegen vaak zelfs voor dat jongeren later starten met seks en dat ze veiliger vrijen (Kirby 2008).

Een realistische overheidscampagne moet uitgaan van de werkelijkheid. Absoluut. De werkelijkheid is helaas dat 18 procent van de meisjes en 4 procent van de jongens worden gedwongen of overgehaald tot seks. Om dit te veranderen, is onder andere de campagne Maak Seks Lekker Duidelijk gestart. Bedoeld om jongeren , al voordat ze seksueel actief zijn, te leren hoe je duidelijk kunt zijn over je wensen en grenzen en over seks te praten. 15 of 16 jaar is dus niet te vroeg, maar precies op tijd: voor ze aan seks beginnen en niet daarna.

Uit onderzoek blijkt dat verreweg de meeste jongeren, mede dankzij de campagnes, wel de intentie hebben om veilig te vrijen met een nieuwe partner, maar op het moment zelf niet weten hoe ze het condoom ter sprake moeten brengen. De slogan 'Begin over condooms voordat je broek uitgaat' kan weliswaar technisch overkomen, rationeel denkvermogen kan in een staat van opwinding verminderd aanwezig zijn. Rationele redenen om dan wel het condoom ter sprake te brengen, leer je het beste aan door een herkenbare situatie en gedragingen te communiceren. Juist het aanleren van vaardigheden draagt bij aan consequent condoomgebruik.

Luxe optie
Borger en Wiegman betogen dat veilig vrijen in overheidscampagnes wordt gereduceerd tot een technische maatregel. Liefde is een luxe optie en het condoommoment een noodremprocedure. De campagne Maak Seks Lekker Duidelijk beperkt zich helemaal niet tot geslachtsgemeenschap. Het gaat over seksueel gedrag in brede zin: van zoenen tot strelen tot geslachtgemeenschap. Omdat het aangeven van wensen en grenzen op al deze vlakken van belang is.

Met het lesprogramma Lang Leve de Liefde van Soa Aids Nederland en Rutgers WPF kunnen scholen uitgebreid ingaan op alle aspecten van seksualiteit. En ook in het campagneonderdeel 'Hun eerste keer', waarbij acht acteurs worden gevolgd, komt dit terug. Adinda en David zijn vijftien en hebben nog nooit gezoend, omdat ze wachten tot ze iemand tegenkomen van wie ze kunnen houden. Ceren wil een keer uit met een jongen en Sami wil een relatie. De twee jongeren die voor het eerst seks willen, komen er achter dat het niet zomaar iets is. En de twee seksueel ervaren jongeren laten in de loop van de vier weken zien hoe schraal hun contact soms is.

'Hun eerste keer' zet dus niet de norm dat je seks moet hebben als je 15 bent, maar maakt jongeren juist bewust van keuzes en de gevolgen van deze keuzes. Niet door droog 'uitstel 'te prediken, maar door levensverhalen te schetsen waar jongeren zich aan kunnen spiegelen en zelf hun conclusies uit kunnen trekken. Omdat we ervan overtuigd zijn dat deze aanpak effectiever is.

Dianda Veldman is directeur Rutgers WPF en Ton Coenen is directeur Soa Aids Nederland. www.sense.info

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden