Het populaire argument dat martelen 'nooit werkt', klopt niet

Martelen

Onze goede vriend Amerika heeft tientallen terreurverdachten opgesloten in kisten, gekweld met keiharde muziek en eindeloos gewaterboard. Dat heet martelen en in de beschaafde wereld zijn wij daar tegen. Je kunt over allerlei dingen van mening verschillen - het bombarderen van IS bijvoorbeeld, waarbij onschuldigen worden gedood en verminkt - maar niet over martelen. Dat is gewoon altijd fout.

Toch?

Stel: iemand heeft een kind ontvoerd. Hij krijgt een miljoen euro losgeld, maar geeft het kind niet terug. Hij wordt gearresteerd. De politie vraagt natuurlijk waar het kind is, maar hij geeft alleen maar valse informatie. Ten einde raad besluit de politie hem te bedreigen: hij krijgt te horen dat er een speciale martelspecialist onderweg is, die hem gruwelijk veel pijn gaat doen als hij blijft liegen. Hij breekt en vertelt waar het kind is.

Van de wet mag het absoluut niet wat de politie hier doet, en terecht. Maar toch is het de juiste beslissing. Er staat namelijk acuut een leven op het spel, en er is geen andere manier om aan de informatie te komen. Het principe dat martelen fout is, weegt dan niet meer op tegen de kans dat het kind gered kan worden. Sterker nog: het zou in dit geval onethisch zijn geweest als men zich aan de wet had gehouden.

Natuurlijk, dit is een uitzonderlijke situatie. Maar het is wel echt gebeurd: in Duitsland, in 2002. Het jongetje, bankierszoon Jakob von Metzler, bleek al dood te zijn, maar het werd gevonden op de plek die de ontvoerder uiteindelijk beschreef. De Duitse politie is door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens schuldig bevonden aan martelen, maar Magnus Gäfgen, de dader, zit nog steeds in de gevangenis.

Er zijn dus situaties denkbaar waarin martelen mag of zelfs moet. Dit was dan wel geen fysieke marteling, maar het populaire argument dat martelen 'nooit werkt', klopt niet. Dat is nu juist het probleem: als we honderd procent zeker wisten dat martelen helemaal nooit ook maar een korreltje informatie kon opleveren, hoefden we er ook niet over te twijfelen. Maar dat is niet zo en er zijn nu eenmaal momenten waarop ook een klein kansje op een klein korreltje informatie enorm veel waard is.

In de tijd na 11 september 2001 had de CIA precies dat gevoel: er dreigde een volgende aanslag met duizenden, misschien wel tienduizenden doden. De kans op valse informatie of zelfs het martelen van een enkele onschuldige, namen zij daarom voor lief. Net als het overtreden van de wet: het redden van mensenlevens was even belangrijker.

Inmiddels is duidelijk dat de methoden van de CIA onnodig wreed en amateuristisch waren, dat het percentage onschuldigen belachelijk hoog lag, dat ze er veel te lang mee doorgingen en dat er hoogstwaarschijnlijk geen grote, concrete aanslag is verijdeld. In dit geval was martelen dus wel degelijk hartstikke fout, zoals martelen bijna altijd hartstikke fout is. Net als bombarderen dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.