Opinie

Het pijnlijke vraagstuk van de oudere mens

Er is een gebrek aan visie ten aanzien van degenen die hun evolutionaire nut verloren hebben, schrijft psychiater Esther van Fenema.

Beeld Marcel van den Bergh

Tijdens een vakantiebaantje in mijn studententijd werd ik geraakt door de stokoude verpleeghuisbewoner die elke dag tevergeefs bij de lift postte in de hoop dat zijn dochter ooit nog eens zou langskomen. Dit grote drama op kleine schaal staat symbool voor het leed dat veel ouderen in Nederland treft: eenzaamheid, nutteloosheid en ontgoocheling.

We worstelen onbewust met het vraagstuk van de oudere mens en stoppen hen weg in een staatsinstelling wanneer ze niet meer in staat zijn om een aardappel te koken, zich aan te kleden of als ze 's nachts gaan zwerven over straat. Als ze geluk hebben (of niet) komen Geer & Goor langs en hebben ze een dag onderbroekenlol.

Enerzijds mogen ouderen niet zomaar dood en investeren we haast gedachteloos tonnen in nieuwe hartkleppen bij 80-jarigen, gewoon omdat het kan. Ik zocht argwanend naar de verborgen camera toen een dove, demente 90-jarige mijn kamer werd binnengereden om te beoordelen of een zeer kostbare kno-ingreep met langdurige revalidatie nog zinvol zou zijn.

Anderzijds kiest de overheid ervoor om een substantieel aandeel van het gemeenschapsgeld in de opvang van vluchtelingen te steken ten koste van goede basiszorg voor ouderen. 'Ja maar vluchtelingenbeleid is een andere geldstroom en er bestaan nou eenmaal schotten in de financiering.'

De wijze waarop we belastinggeld uitgeven symboliseert onze keuzen ten aanzien van de zorg voor onze naasten in de samenleving. Het waarborgen van een minimale kwaliteit van leven en zelfs veiligheid is onder andere door deze keuzen een dagelijkse uitdaging geworden voor veel verpleeghuizen in Nederland.

Evolutionair nut

Onze verwarde omgang met de oudere mens weerspiegelt het gebrek aan een fundamentele opvatting ten aanzien van onze soortgenoten die hun evolutionaire nut verloren hebben. Volgens hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp is de mens na de voortplantingsfase in feite overbodig en dat is terug te zien in de degeneratieve aandoeningen die het verouderende lijf kunnen teisteren. Op de kinderen passen terwijl de ouders op het land moeten werken of achter een buffel aanjagen is inmiddels ook uit de tijd want daarvoor hebben we professionele kinderopvang geregeld.

Door een hogere levensstandaard en betere medische zorg worden we tegenwoordig evolutionair gezien absurd oud. Tot ons pensioen kunnen we ons bestaansrecht nog enigszins verdedigen, maar daarna wordt het klunen en verliezen we het zicht op de existentiële weg: een NS-dagtocht, bloemschikken of vissen als je nog de mazzel hebt om fit te zijn, weerspiegelt natuurlijk niet echt de strijd om het bestaan.

De media snappen het wel, een vluchteling met een 3-jarig kind op zijn schouder kan rekenen op veel empathie in tegenstelling tot een ongelukkige Nederlandse bejaarde en dat is evolutionair gezien natuurlijk logisch.

Het recente voorstel voor de nieuwe wet om de mogelijkheden voor levensbeëindiging bij een 'voltooid leven' te verruimen roept bij mij dan ook ambivalente gevoelens op.

Zelfbeschikking is uiteraard belangrijk voor de westerse mens, maar is dit wetsvoorstel op een dieper niveau ook niet een manier om af te rekenen met het pijnlijke vraagstuk van de oudere mens, die we vanuit onze evolutionaire natuur nog geen plek hebben gegeven in de samenleving?

Esther van Fenema, psychiater.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.