Column Bert Wagendorp

Het Openbaar Ministerie neemt het op tegen De Poppenspeler én Vladimir Poetin

Op 9 maart 2020 begint in de beveiligde rechtbank bij Schiphol de rechtszaak tegen vier mannen – drie Russen en een Oekraïner – die worden verdacht van betrokkenheid bij het neerhalen van de MH17, op 17 juli 2014. Hun wordt moord op 298 mensen ten laste gelegd. Het dreigt een surrealistisch proces te worden: de verdachten zullen niet komen opdagen. Voor de nabestaanden van de slachtoffers, onder wie 194 Nederlanders, is het een proces waarin de waarheid achter de ramp die hen heeft getroffen boven water moet ­komen. De waarheid kan wreed zijn, maar ook een troost.

Elk proces draait om de waarheid, maar in het geval van de MH17 is waarheid het centrale thema. De waarheid is zelf een van de slachtoffers. Zij is gemanipuleerd en verkracht, er is alles aan gedaan de ware gebeurtenissen er anders uit te laten zien dan ze zich hadden voorgedaan, de onschuld van schuldigen te bewijzen en de schuld van onschuldigen. Rond de ramp met de MH17 kwam vanuit Rusland een immense desinformatiecampagne op gang – met succes, in Nederland vooral bij T. Baudet.

De vier mannen die in het strafproces centraal staan, worden ervan beschuldigd direct betrokken te zijn geweest bij het besluit de BUK-raket af te vuren die de MH17 neerhaalde. Maar het noodlottige verhaal van de MH17 staat voor meer, voor een aanval op de waarheid, niet alleen die van het neergehaalde vliegtuig, maar een poging tot manipulatie van alle waarheden – en vooral die van de westerse democratieën.

De naam van de showrunner van die aanval werd tijdens de persconferentie genoemd door OM-hoofdofficier Fred Westerbeke, toen hij een afgetapt telefoongesprek aanhaalde tussen Aleksandr Borodaj, een van de leiders van de separatisten in Oekraïne, en Vladislav Soerkov.

BBC Radio 4 zond onlangs een vijfdelige serie uit onder de titel The Puppet Master. Dat was geen bewerking van een boek van John le Carré, maar het verslag van een zoektocht naar Vladislav Soerkov, bijgenaamd ‘Poetins Raspoetin’ en ‘De grijze eminentie van het Kremlin’. Maker en BBC-buitenlandcorrespondent Gabriel Gatehouse noemt hem ‘de machtigste man waarvan u nog nooit had gehoord’ en als je de vijf afleveringen hebt beluisterd, weet je wat hij bedoelt en dat hij weleens gelijk kon hebben.

Soerkov is voormalig vicepremier en nu de belangrijkste adviseur van president Poetin. Volgens Gatehouse is hij de man achter de immense desinformatiecampagne die de Russen de afgelopen jaren op het Westen hebben los­gelaten. Soerkins opvattingen over de waarheid volgens een voormalige medewerker: ‘Er is geen waarheid, er zijn alternatieve waarheden.’ Wie de waarheid controleert en wie de waarheid naar believen kan manipuleren, regeert de wereld, is Soerkovs motto. De Russische waarheid heeft hij alvast stevig onder controle. Hij is de garantie voor de macht van Poetin en de organisator van ‘a system of make-believe’, volgens The Economist. Zonder Soerkov en diens manipulatie, denkt Gatehouse, was Trump geen president geworden en was er nooit een Brexit geweest.

Ooit was hij theaterdirecteur, nu is de wereld zijn toneel, een ‘postmodernist theatre’ dat de waarheid voorbij is en waarin fake news en trollenfabrieken een machtiger wapen zijn dan legers en atoomraketten.

Het OM staat straks niet alleen voor de taak de schuld van vier mannen te bewijzen. Het neemt het op tegen de Poppenspeler en via hem rechtstreeks tegen Vladimir ­Poetin. Het wordt een interessant proces. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden