Opinie Landbouwbeleid

Het ongezonde eetpatroon van Europa: EU-beleid subsidieert ongezond voedsel

Boeren krijgen inkomenssteun van de EU als ze wijn, suikerbieten en rundvlees produceren.

Wijnboer Cor van der Veeken in zijn wijngaard in Markenesse. Beeld Foto Harry Cock / de Volkskrant

De Europees Commissaris van Landbouw Hogan presenteert vandaag zijn voorstellen voor een nieuw GLB, het Gemeenschappelijk landbouwbeleid. Het zijn voorstellen voor de besteding van 365 miljard euro in de periode 2021-2027. Naar verwachting zijn de voorstellen grotendeels een voortzetting van het bestaande beleid.

Met die gelden krijgen boeren inkomenssteun, ook als ze suikerbieten, wijn of rundvlees produceren. Door deze massale steun blijven boeren deze producten telen, blijven de markten daarvan oververzadigd en de prijzen van die producten relatief laag. Veel gelden kunnen daarmee beschouwd worden als een subsidie op ongezond voedsel.

We hebben in Europa een ongezond dieetpatroon waardoor we geconfronteerd worden met veel welvaartsziekten en hoge kosten van de gezondheidszorg. Als het om rood of bewerkt vlees gaat, adviseert de Wereldgezondheidsorganisatie om − zeker in het Westen − minder rood en bewerkt vlees te eten. Te veel eten daarvan leidt tot een hoger risico op kanker.

Als het gaat om wijn of andere alcoholhoudende dranken adviseert de Nederlandse Gezondheidsraad om geen alcohol te drinken of hoogstens één consumptie per dag. De consumptie daarvan zou door hogere prijzen afgeremd worden.

Te hoge consumptie van suiker via allerlei frisdranken en in fastfood verwerkte producten is een belangrijke oorzaak van obesitas en diabetes, een toenemende volksziekte.

Bij hun aankopen worden consumenten naast beschikbaarheid en kwaliteit sterk geleid door de prijs. En die prijs wordt beïnvloed door de overvloed waarmee wijn, suikers en rundvlees in de EU geproduceerd worden.

In het huidige GLB wordt inkomenssteun gegeven aan boeren, ook als ze suikerbieten, wijn of rundvlees produceren. Dus als een boer suikerbieten teelt, krijgt hij daarvoor een bedrag per hectare. Hetzelfde geldt voor wijnproductie of het houden van vleesvee. Het gaat om miljarden euro’s per jaar. Om dat met enkele cijfers te illustreren:

In Europa worden op ongeveer 7 miljoen hectare suikerbieten, bier en druiven (wijn) geproduceerd. Met een gemiddelde vergoeding van 300 euro per hectare komt dat op 2 miljard euro per jaar.

Op 30 miljoen hectare worden vleeskoeien en schapen gehouden. Met een vergoeding van 100 à 200 euro per hectare komt dat neer op 3 tot 6 miljard euro per jaar.

Naast deze gelden worden ook nog promotiegelden uitgetrokken om de consumptie van deze producten te stimuleren.

Europa heeft hier kansen om onze dieetpatronen bij te sturen zonder te betuttelen, maar door haar instrumentarium beter te benutten. Steunverlening van de EU voor landbouw en voedsel zou veel selectiever moeten plaatsvinden, gericht op maatschappelijke vraagstukken.

Voorafgaand aan de besluiten van de Europese Commissie zijn daarover grote verwachtingen gewekt. Dat geldt vooral voor klimaat en milieuvraagstukken. Vergelijkbaar met zeven jaar geleden toen grote verwachtingen gecreëerd waren over vergroening van het GLB. Toen het geld eenmaal binnen was, hebben de landbouwministers er alles aan gedaan om die vergroening af te zwakken.

Ook nu lijkt het erop dat het geld vooral naar inkomenssteun gaat zonder veel maatschappelijke tegenprestaties. En wordt het aan de landbouwministers in hun eigen land overgelaten om invulling te geven aan meer doelgerichte betalingen voor klimaat en natuur. Het politieke draagvlak voor het GLB zal snel verdwijnen als het niet beter gebruikt wordt om maatschappelijke vraagstukken op te lossen.

Joost de Jong is journalist

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.