ColumnPeter Giesen

Het ongelukkige jaar 2020 is van een verrassende redelijkheid

Beeld .

Tot mijn verbazing werd het kalme stadje waar ik opgroeide vorig weekend opeens overlopen door hooligans die zich ‘vrijheidsstrijders’ noemden. Ze demonstreerden tegen de coronamaatregelen bij het Bevrijdingsmonument in Wageningen, ‘Blote Gerrit’, een naakte man als symbool van een land dat weerloos stond tegenover een wrede bezetter.

Zelden werd de oorlog zo getrivialiseerd. Bij een ander monument, de Dokwerker in Amsterdam, sprak een zelfbenoemde vrijheidsstrijder: ‘Tijdens de Februaristaking zijn moedige mensen op geweldloze wijze opgestaan tegen de dictatuur. Hetzelfde doen wij vandaag.’ Zou deze verzetsman zijn ‘moedige’ woorden ook hebben uitgesproken als hij het risico had gelopen in de kelders van de Gestapo te belanden?

Intussen wordt de hysterische onzin aan de randen steeds uitzinniger.

Hoeveel hyperbolen en hysterische onzin moeten we nog verdragen, vroeg ik me af. Zit er geen bodem in de put van waanideeën waarin we elke dag verder lijken te verzinken? Ik werd uit mijn sombere gepeins gewekt door de laatste peilingen van I&O Research. Juist het midden heeft van de crisis geprofiteerd. Tweederde van de burgers is tevreden over het kabinet-Rutte. Van alle kiezers vindt 74 procent Rutte ‘betrouwbaar als minister-president’. Baudet en Wilders scoren maar 14 procent. Slechts 12 procent staat positief ten opzichte van de acties van de ‘vrijheidsstrijders’.

Aan de randen wordt de hysterie steeds uitzinniger, maar in het centrum is de stemming juist gematigder dan zij in lange tijd is geweest. Verrassenderwijs is het ongelukkige jaar 2020 ook een jaar van grote redelijkheid. De meeste Nederlanders verlangen naar rust, stabiliteit, zekerheid. Daarom accepteren zij dat de regering ingrijpt in hun persoonlijke vrijheid op een manier die zij vijf maanden geleden nog voor onmogelijk hadden gehouden. Ze begrijpen dat het noodmaatregelen ter wille van de volksgezondheid zijn, geen snode plannen om de macht te grijpen, al dan niet met behulp van Bill Gates en een via nanotechnologie gemanipuleerd vaccin dat ons allemaal tot willoze slaven van ‘de elite’ maakt.

Dat verlangen naar rust en stabiliteit zie je niet alleen in Nederland. Toen Angela Merkel in 2018 bekendmaakte dat zij niet zou terugkeren als bondskanselier, werd zij alom afgeserveerd. Dat zij soms werd bevangen door mysterieuze trillingen leek een teken aan de wand: hier stond een uitgebluste politicus die haar tijd uitzat. Tot de coronacrisis uitbrak. Plotseling gaan alle ballen weer op Mutti Merkel, in Duitsland en Europa. Hoe groter de onzekerheid, hoe sterker de behoefte aan een fatsoenlijke, stabiele, betrouwbare, rationele en wetenschappelijk geschoolde leider als Angela Merkel. Zo’n 80 procent van de Duitsers is tevreden over haar coronabeleid, terwijl haar partij, de christen-democratische CDU/CSU, in de peilingen de 40 procent weer nadert. Het zijn cijfers die tot voor kort ondenkbaar waren.

Merkel en Rutte staan volgende week tegenover elkaar op de Europese top in Brussel. Merkel als pleitbezorger van het Europees herstelfonds, Rutte als aanvoerder van de ‘vrekkige vier’.Beeld ANP

Merkel en Rutte staan volgende week tegenover elkaar op de Europese top in Brussel. Merkel als de grote pleitbezorger van het Europees herstelfonds ten bate van de Europese Unie en de interne markt, Rutte als aanvoerder van de ‘vrekkige vier’. In het belang van Europa is te hopen dat zij een verstandig compromis sluiten. Merkel heeft haar gezag gebruikt om een U-bocht te nemen. Zij heeft de Duitsers ervan overtuigd dat een vorm van gemeenschappelijke Europese schuld in deze uitzonderlijke omstandigheden niet meer taboe is.

Ook Mark Rutte heeft ruimte. De Nederlandse bevolking staat weliswaar in meerderheid afwijzend tegen giften aan Italië en andere zuidelijke landen, maar dat komt ook doordat politici de afgelopen jaren vooral over Europa hebben gepraat als kostenpost, niet als een samenwerkingsverband waarvan Nederland groot profijt heeft.

Toch gelooft slechts 20 procent dat Nederland beter af is met een Nexit. Veel Nederlanders houden niet erg van Europa, maar beseffen dat de Unie belangrijk is voor een klein handelsland, constateerde het Sociaal en Cultureel Planbureau begin dit jaar. Daarom zullen ze ook begrijpen dat je compromissen moet sluiten als je wilt meedraaien in zo’n internationaal verband. Als Rutte een paar goede concessies binnenhaalt, kan hij aan Kamer en bevolking verkopen dat het herstelfonds noodzakelijk is om de Europese Unie politiek en economisch bij elkaar te houden.

Natuurlijk is de euro een gammele constructie die steeds opnieuw voor spanningen zorgt, maar de kosten van het opblazen van de euro zijn enorm. Zoals de Britse historicus Timothy Garton Ash onlangs in de Volkskrant zei: ‘De grootste misvatting was om de eurozone te creëren, de op een na grootste misvatting zou zijn om de eurozone nu te laten imploderen.’

In het redelijke jaar 2020 heeft de crisis het midden versterkt, maar dat hoeft uiteraard niet zo te blijven. Zeker als de coronacrisis uitmondt in een diepe en langdurige economische depressie krijgen nationalisme en populisme nieuwe kansen. Met het oog op de stormachtige jaren die ons mogelijk nog te wachten staan, is het belangrijk dat de Europese leiders volgende week in Brussel een deal sluiten waarmee Europa weer even vooruit kan. Het midden moet zijn moment pakken.

Peter Giesen is Europa-redacteur van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden