Het onderwijs wordt echt niet ontzien

Het kabinet beweert in de Troonrede dat het onderwijs wordt ontzien. Daar klopt werkelijk niets van.

Het primair onderwijs moet ingrijpend veranderen door grote financiële nood gedwongen. In de Troonrede 2010 staat ‘In de vandaag ingediende begroting ontziet de regering het onderwijs’. Hoe kan het dat politiek en praktijk zo sterk verschillen in hun beleving van de werkelijkheid?

De bekostiging van het primair onderwijs staat al jaren onder druk. Veel scholen komen jaarlijks tekort (gemiddeld tot wel 25 duizend euro) op de materiële exploitatie (nutskosten, ICT, schoonmaak, leermiddelen, et cetera). De structurele bekostiging voorziet slechts in één dag conciërge per week. De kosten voor de ouderenregeling (BAPO) zijn in werkelijkheid dubbel zo hoog als het ministerie van Onderwijs vergoedt. En gemeenten bezuinigden op subsidies voor schoolbegeleiding, bestrijding van onderwijsachterstanden en schoolmaatschappelijk werk.

In 2010 kwam daarbij: verlaging leerlinggebonden financiering, schrappen deel basisbekostiging, groei van scholen zelf moeten financieren ten koste van andere scholen. Een echte sluipmoordenaar is dat stijgende salaris- en werkgeverslasten al jaren onvoldoende worden gecompenseerd. De loonkosten per leerling stijgen en de bekostiging per leerling daalt.


Eufemisme
Nieuwe bezuinigingen kondigen zich aan. Ten eerste passend onderwijs. Een eufemisme voor een enorme bezuiniging op onderwijs aan kinderen met een handicap, gedragsstoornis of psychiatrische problematiek. Toegang tot speciaal onderwijs wordt belemmerd en rugzakfinanciering wordt schaarser en lichter. Op 31 januari schreef de minister aan de Tweede Kamer ‘[het] is onduidelijk waaraan de extra geïnvesteerde bedragen voor het speciaal onderwijs worden besteed. Het budget is sinds 2003 met 0,5 miljard euro toegenomen (tot 3,7 miljard per jaar, red.).

En toch vragen ouders zich af waar het geld blijft, en ervaren leraren nog onvoldoende ondersteuning in de klas’. Het Jaarboek onderwijs in cijfers 2009 leert dat het extra budget is besteed aan tienduizend extra ernstig gedragsproblematische leerlingen en gestegen salarislasten, een politieke beleidsambitie als remedie tegen een gevreesd lerarentekort. Per saldo heeft het speciaal onderwijs een efficiencyslag gemaakt. Het tegendeel suggereren, illustreert de kloof tussen Den Haag en de onderwijspraktijk.

De tweede bezuiniging is het gevolg van de sterk onderschatte kosten van het Convenant Leerkracht. Daarin is afgesproken dat het leraarschap zal worden opgewaardeerd door hogere lonen en functies voor leraren. En terecht. Echter, voor schoolbesturen vallen de kosten opeens hoger uit. Een snoeiharde bezuiniging dus.

Drijven
Ten derde gesubsidieerde arbeid. Basisscholen drijven op gesubsidieerde conciërges en administratieve medewerkers, de onmisbare helpende handen die zorgen voor veiligheid op school en die team en management ontlasten van oneigenlijke taken. Gemeenten bezuinigen op deze arbeidsplaatsen.

Deze maatregelen komen in veel regio’s bovenop de krimp. In grote delen van Nederland daalt in tien jaar tijd het aantal leerlingen met 20 tot 30 procent. Tachtig cent van elke euro in het basisonderwijs wordt besteed aan personeel. Bezuinigingen treffen daarom altijd de werkgelegenheid. Substantieel snijden in de overhead in het primair onderwijs is een illusie.

Bezuinigingen betekenen banenverlies. De AOB meldde recent op zijn website dat bij acht acuut noodlijdende schoolbesturen nu al 197 volledige arbeidsplaatsen op het spel staan. Een topje van de ijsberg. Het voorspelde lerarentekort is van de baan. Een generatie PABO-afgestudeerden komt zelfs niet meer aan de bak als invalskracht. Hoezo aantrekkelijker imago en beroep?

Klassenverkleining
Ouders zullen de effecten snel gaan merken: grotere groepen, meer wisseling van groepsindelingen; De klassenverkleining van 2002 is achterhaald. Wellicht denkt men ‘ach, vroeger zat ik ook in een klas van veertig leerlingen’. Maar vroeger spraken alle leerlingen op hun vierde jaar en buiten schooltijden Nederlands, werd gezag als vanzelfsprekend gerespecteerd, hadden alle kinderen ’s morgens ontbeten, hoefden scholen niet voor buitenschoolse opvang te zorgen, waren scholen geen brede scholen en zat er geen 15 procent kinderen uit gebroken gezinnen in de klas. De taak van leraren en directeur is veel zwaarder geworden.

Den Haag lijkt in de waan te verkeren dat er niet bezuinigd wordt. Passend onderwijs bewijst het tegendeel. En de vele kaasschaafacties en een miljard voor de verbetering van de lerarensalarissen gaan ten koste van werkgelegenheid. Een dikke sigaar uit eigen doos. Leerlingen en ouders zijn de dupe. Welke politicus heeft dat tijdens de verkiezingen beloofd? Vandaag lucht het primair onderwijs zijn gemoed tijdens een manifestatie in Nieuwegein..

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden