ColumnAleid Truijens

Het onderwijs smacht naar een Pieter Omtzigt

null Beeld

Hebben we voor elke sociale ramp in Nederland en elk falen van de overheid een bewogen ­pitbull als Pieter Omtzigt nodig? Niet dat hijzelf al het leed op zijn toch al moede schouders kan torsen, maar iemand als hij? Niet één politicus heeft zich opgeworpen om, bijvoorbeeld, te onderzoeken hoe het komt dat de leerprestaties in Nederland al twintig jaar dalen zonder dat de overheid ingrijpt, en hoe het in godsnaam mogelijk is dat een kwart van de 15-jarigen, na elf jaar onderwijs, vrijwel niet kan lezen. Wie daaraan schuldig zijn. En wat we eraan moeten doen.

Omtzigt noemde de leesramp in de geweldige lezing die hij afgelopen week hield in De Balie in Amsterdam ­(terugkijken!), waarin hij pleit voor een nieuw ‘sociaal contract’. Hij wees op de groeiende laaggeletterdheid van jongeren. Hij deed dat ter illustratie van een van zijn tien uitstekende voorstellen, ‘De overheid neemt haar grondwettelijke verantwoordelijkheid’. Die beruchte kerntaak, hè, waarover de commissie-Dijsselbloem in 2006 oordeelde dat die ‘ernstig was verwaarloosd’, waarna het nog erger werd.

Omtzigt besprak het falen van het maatschappelijk middenveld, dat ‘aan het subsidie-infuus ligt’. Het gebrek aan toezicht en verantwoording, de eigen-vleeskeuring door de overheid. Dat geldt ook voor het onderwijs: schoolbesturen incasseren overheidsgeld, dat onvoldoende ten goede komt aan leerlingen en leraren en al ­helemaal niet aan het verbeteren van kwaliteit, en deels wordt opgepot. De Onderwijsinspectie, die onder het ­eigen ministerie van Onderwijs valt, signaleert dit, maar de verantwoordelijke minister grijpt niet in. De macht ligt bij niet-gekozen ‘onderwijsraden’. Deze hopeloze kluwen smacht naar een Omtzigt.

Het grootste deel van de lezing gaat over een overheid die haar burgers niet beschermt maar aanvalt, die wegkijkt en weigert verantwoording af te leggen. Omtzigt pleit voor een nieuw kiesstelsel en voor een grondwettelijk hof. We weten nu wat er gebeurd is in de toeslagen­affaire, dankzij Omtzigt, Renske Leijten en goede onderzoeksjournalisten, maar Omtzigt wijst nog even pijnlijk op het aandeel van de regering-Rutte, waarin ook zijn ­eigen partij zat.

Rustig somt hij het op. Het stelselmatig niet verstrekken van informatie die Kamerleden nodig hebben om hun controlerende taak uit te oefenen, en het veranderen van de Grondwet daarvoor. De Rutte-doctrine, waarvan VVD-minister ­Tamara van Ark beweert dat die niet bestaat: bewijs­materiaal wegmoffelen, gesprekken niet notuleren en pas onder dwang pagina’s tonen waarop alle cruciale passages zijn weggelakt. Een commissie onder leiding van Omtzigts partijgenoot Piet Hein Donner die weigerde zich te verantwoorden in de Tweede Kamer maar wel bij Nieuws­uur zat. Rechters die volautomatisch de Belastingdienst, die werkte met illegale zwarte lijsten, in het gelijk stelden. Een kabinet dat pijlsnel aftrad alvorens het ­Kamerdebat te voeren dat voor hen en hun partijen zeer belastend zou zijn.

Het ongelooflijkste van al noemt Omtzigt niet: dat de kiezer dit pikt. Rutte, en wellicht ook CDA-minister Wopke Hoekstra, worden voor dit wanbeleid beloond op 17 maart.

De tragiek van Omtzigt is dat zijn briljante inzichten en voorstellen nooit gerealiseerd worden zolang hij bij het CDA zit, de belegen regentenpartij die hem levensgevaarlijk vindt. ‘Nu doorpakken!’ is hun credo, maar waarmee? In het lijstje ‘Onze prioriteiten 2021-2025’ is niet één vernieuwend punt te vinden. Niks nieuw sociaal contract, nieuw kiesstelsel, meer verantwoording en beter toezicht. Niks beter onderwijs. Punt 2 is ‘een dienstbare en beschermende overheid’, dat wenst inmiddels iedereen, maar hoe krijgen we die? Zat Omtzigt maar bij een partij die hem wil. Was er maar een partij met Omtzigt erin waarop ik wil stemmen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden