COLUMNPeter Middendorp

Het onderwijs heeft een reddingsplan nodig, en wel nu

In de jaren dat zij het nu al opneemt voor het onderwijs moet Aleid Truijens hebben geleerd dat het retorisch altijd sterker is de kalmte te bewaren. Dat het geen zin heeft om uit te schreeuwen dat slecht onderwijs rampen over vrijheid en gezondheid afroept. Anders had ze de volgende zin vast niet zo droog in haar column opgenomen: ‘De drie grote problemen van het onderwijs zijn lezen, schrijven en rekenen.’

Lezen, schrijven, rekenen. De drie grote problemen. Ik vroeg me af: is er nog meer dat kinderen moeten kunnen, of waaraan je zonder de grote drie kunt beginnen? Wat loopt er eigenlijk wel goed op school? De moestuin? Het thema zelfactualisatie? De opsomming van Truijens klinkt alsof de dokter zegt: ‘Hart, longen en hersenen zijn de drie grote problemen van uw vaders gezondheid, voor de rest kunt u hem zo meenemen.’

Nu al is 25 procent van de 15-jarige leerlingen in Nederland laaggeletterd. Hoe moeten deze kinderen ooit een officiële brief begrijpen, hoe moeten ze het onderscheid maken tussen valse en betrouwbare informatie? Een fatsoenlijk artikel zullen ze nooit kunnen lezen, een haatbericht of complottheorie op Facebook gaat nog net.

Het moet een kenniseconomie worden, waar we in leven. Of zijn. Bestuurders zeggen vaak wat voor een ontzettende kenniseconomie we hebben. Of krijgen. Hoe komen we aan voldoende mensen met kennis voor onze kenniseconomie? Gaan we kennisdragers importeren als grondstoffen? In de tijd van de gastarbeiders kon je tegen het volk zeggen: we moeten extra mensen halen, jullie zijn met te weinig. Nu zul je moeten zeggen: sorry, maar jullie zijn te stom.

Er is een reddingsactie nodig, maar van Arie Slob, de onderwijsminister, komt geen plan, idee of initiatief. We zakken weg in eigen argeloosheid en hij staat erbij alsof er iets vlak over zijn hoofd is gevlogen, de haartjes op de kruin wijzen het voorwerp nog even statisch na.

Het centrale idee van complottheorieën is: er is een ‘ze’, een elite, die het volk dom wil maken. Of houden, afhankelijk van de uitgangspositie. De aanhangers van deze theorieën hebben misschien wel een beter beeld van het gevaar dan van de vijand. Want op zichzelf is het wel waar wat ze zeggen, het volk wordt beslist niet slimmer gemaakt. Het gebeurt hoogstwaarschijnlijk alleen niet met chips, vaccins en geschakelde media, het gebeurt zelfs niet eens met opzet, maar gewoon, uit domheid en desinteresse.

Gebrek aan ontwikkeling produceert geen ontwikkeling, eerder exponentieel andersom. De weg naar beneden is kort, ook voor wie vanaf een hoge positie aan zijn val begon. Er is een deltaplan nodig om het onderwijs te redden, zo groot en duur dat alleen nog een hoogopgeleide bevolking daarvan het nut zal inzien. Waar ligt het kantelpunt? Het breekpunt? Bij welk percentage analfabetisme is de kudde voorgoed immuun voor betrouwbare informatie en nieuwe kennis?

 Je weet het niet, misschien is de grens al ongemerkt gepasseerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden