Column

Het nieuws verdwaalt in doolhof van valse waarheden

De Gestolen Grootmoeder, de site van Peter Burger, is een walhalla voor liefhebbers van het betere broodje-aapverhaal. Burger, een onderzoeker die een grote fascinatie heeft opgevat voor het onzinverhaal dat ondanks herhaaldelijke ontkrachting hardnekkig blijft opduiken, verzamelt op zijn site voorbeelden van moderne sagen. Je kunt er lezen over het verschijnsel horrorclown ('manbijthondnieuws') en over het bericht dat Kim Jong-un zijn oom had laten verscheuren door een roedel hongerige honden.

Sheila Sitalsing
null Beeld anp
Beeld anp

Dat van die honden en de oom was begonnen als grapje op Weibo, het Chinese Twitter. Omdat ironie dood is en omdat het gegeven uitstekend paste in het beeld van de Noord-Koreanen als bloeddorstige semi-buitenaardse wezens met vreemde gebruiken, verscheen het bericht wereldwijd als min of meer vaststaand feit in vrijwel alle zichzelf serieus nemende media. Voor de rectificatie was aanzienlijk minder belangstelling.

Op de dag dat Google en Facebook bekendmaakten dat ze maatregelen gaan nemen tegen het verspreiden van nepnieuws en berichten van complotdenkers via hun platforms, gebeurden bij ons twee interessante dingen. Het AD, de grootste krant van Nederland, kondigde op zijn site aan dat Donald Trump de gezondheidsmaatregelen voor scholieren van Obama zal terugdraaien en de hamburger terug zal brengen in de schoolkantine. En Corrie van Brenk, de vakbondsvrouw die voor 50Plus op de kieslijst voor een plek in de Tweede Kamer staat, betwistte in De Telegraaf dat de mensen in Nederland almaar ouder worden, waardoor de AOW-leeftijd navenant almaar wordt verhoogd: 'Er zijn redenen om je af te vragen of de sterftecijfers van het CBS wel kloppen.'

Het bericht over Trump is overgenomen van een Amerikaanse nieuwssite die de herintroductie van fastfood in de schoolkantine als mogelijkheid noemde - het zóú kunnen dat de nieuwe president zoiets zal doen, want hij heeft zich weleens in die richting uitgelaten. Dus. Na een reis over de oceaan is de hypothese tot feit verheven. Het mainstreammedium AD verwijderde het nepbericht na enige tijd, zo merkte broodje-aaponderzoeker Peter Burger. Op de site van de Vlaamse krant De Morgen was het dinsdagavond nog te lezen.

De 50Plus-kandidaat die gelooft dat we voor het lapje worden gehouden door het Centraal Bureau voor de Statistiek, zei zich te baseren op een blog waarop wordt voorgerekend dat je de levensverwachting ook anders kunt berekenen. Dat blog staat vol fouten, zegt de demograaf van het CBS. Maar, en daar ga je dus al, die man is van het CBS. Die kan de gelovigen wel meer vertellen. Zo snel kan demografie verworden tot ook maar een mening.

Het lijkt me raadzaam niet te veel te verwachten van de pogingen van Google en Facebook om nepnieuws van echt nieuws te onderscheiden. Omdat ook doorgaans gerespecteerde kranten in flauwekulberichten trappen en complottheoretici een podium bieden vanwege hun 'interessante tegengeluid'. En omdat ook politici die uitstekend kunnen rekenen en nadenken gretig tegemoetkomen aan 'het gevoel' en 'de perceptie' van de mensen in het land. De economie groeit, het is meestal veilig op straat, de mensen worden steeds ouder, asielzoekers zijn doorgaans geen verkrachters, maar als jij dat anders voelt, jongen, dan zeggen we toch dat het zo is?

Zo verdwaalt het nieuws in een doolhof van meningen, veronderstellingen, wensdenken en achterdocht.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden