CommentaarPeter Giesen

Het Nederlandse liberalisme is in deze crisis onhoudbaar gebleken

Minister-president Mark Rutte voor aanvang van de Europese top. Beeld ANP

Pijnlijk voor Rutte, pijnlijk voor de burger.

De afkondiging van een gedeeltelijke lockdown deze week was een pijnlijke nederlaag voor het liberale Nederland. Het ideaalbeeld van een land waar de overheid geen autoritaire maatregelen hoeft op te leggen omdat burgers hun verantwoordelijkheid nemen, ligt aan scherven. In de tweede coronagolf bevindt Nederland zich in de kopgroep van landen met de meeste besmettingen, waardoor de regering genoodzaakt was om hard in te grijpen.

Het was een pijnlijke nederlaag voor premier Rutte, die in het Kamerdebat toegaf dat het beleid ‘steviger had gemoeten’. Rutte hield lang vast aan zijn liberale idealen. ‘Ik wil helemaal niet de baas spelen, dat ben ik ook helemaal niet’, zei hij in een eerdere fase van de crisis. En hij vond het ‘kinderachtig’ een mondkapjesplicht op te leggen. Hadden verantwoordelijke burgers niet genoeg aan een ‘dringend advies’? Nee, zo concludeerde ook de regering deze week.

De gedeeltelijke lockdown is ook een pijnlijke nederlaag voor de Nederlandse bevolking. Toen het virus in juni verslagen leek, gingen de remmen los. Die reactie was begrijpelijk: de energie van het sociale leven laat zich niet onbeperkt aan banden leggen. Niettemin ging een minderheid van de bevolking op onverantwoorde wijze door met feesten, zelfs nadat duidelijk was geworden dat het aantal besmettingen snel opliep. Symbool hiervan was de hossende meute in een café op het Plein in Den Haag, vlak voor de sluiting van de horeca.

Het is altijd hachelijk zulke excessen te verklaren aan de hand van de liberale en tolerante cultuur die sinds de jaren zestig in Nederland domineert. België, strenger dan Nederland, doet het niet veel beter. In het relatief autoritaire en hiërarchische Frankrijk werd deze week in de grote steden een avondklok ingesteld om het snel toenemend aantal besmettingen in te dammen. Vrijwel alle landen van Europa kampen met hetzelfde probleem: na de versoepeling van de zomer volgt een opleving van het virus.

Toch ontkomt Nederland niet aan de pijnlijke constatering dat het aantal besmettingen hoger is dan in de meeste andere landen. Nederland heeft zich vaak op zelfgenoegzame wijze geroemd om zijn liberale cultuur. De coronacrisis maakt duidelijk dat liberalisme bij sommige Nederlanders ontaardt in een anarchistische houding. ‘Dat bepaal ik zelf wel’, is daarbij het belangrijkste richtsnoer. Niet zelden werd het opleggen van coronaregels beantwoord met agressie.

In sommige gevallen krijgt dat verzet een kwaadaardig politiek randje. Kamervoorzitter Arib vroeg deze week om actie tegen demonstranten die politici uitjouwen en bedreigen. De Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid constateerde zelfs het bestaan van ‘een radicale onderstroom met extremistische neigingen’. Als gevolg hiervan loopt zelfs de traditie gevaar dat Nederlandse politici lopend of per fiets naar het Binnenhof komen. Ook dat zou een pijnlijke symbolische nederlaag voor het liberale Nederland zijn.

Dat premier Rutte lang wachtte met ingrijpen is begrijpelijk. Het past bij een samenleving die een grote weerstand heeft tegen het inperken van de vrijheid door autoritaire maatregelen van de overheid. Helaas is deze vorm van liberalisme in de coronacrisis onhoudbaar gebleken. De overheid moet ingrijpen en ordenen, om zoveel mogelijk vrijheid overeind te houden. Als zij te veel overlaat aan de verantwoordelijkheid van burgers, loopt het uit de hand met het aantal besmettingen en zijn nog hardere maatregelen nodig.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden