Column Frank Hendrickx

Het nare van autoritaire regimes is niet dat ze leugens vertellen, maar dat ze die leugens zelf gaan geloven

Niet alleen Nederland heeft afgelopen week de MH17-ramp herdacht, Rusland deed dat ook. De Russische ambassadeur in Den Haag, Aleksandr Sjoelgin, legde in een interview aan Ria Novosti uit dat het internationale onderzoek naar de catastrofe gemanipuleerd is en dat iedereen als vanouds samenspant tegen moedertje Rusland. De nog iets minder fijnbesnaarde Russische ambassade in Londen deed de aanpak van Nederland en andere betrokken landen af als ‘een totale schande tegenover de nabestaanden’.

Had iemand iets anders verwacht? Het nare van autoritaire regimes is niet dat ze leugens vertellen, maar dat ze die leugens zelf gaan geloven, legde Karel van het Reve lang geleden al eens uit. 

Wat Rusland op dit moment  precies gelooft over de MH17 blijft voor buitenstaanders een raadsel verpakt in een mysterie, maar duidelijk is wel dat het land al vijf jaar weigert openheid van zaken te geven. Niets helpt. Niet de verzoeken van het kabinet, niet de internationale druk, niet de protesten van nabestaanden die ieder jaar 298 lege stoelen voor de Russische ambassade in Den Haag plaatsen.

Ook de in 2014 afgekondigde sancties helpen niet, al doen ze waarschijnlijk meer pijn dan het Kremlin toegeeft. Dat blijkt vooral uit de wanhopige pogingen die Rusland onderneemt om ze van tafel te krijgen, onder andere door steun te zoeken bij populistische partijen in Europa. 

Een van de beoogde vrienden is de Italiaanse regeringspartij Lega. Inmiddels is duidelijk dat een medewerker van de populaire vicepremier Matteo Salvini in Moskou gesprekken voerde over heimelijke financiële steun uit Rusland. Een geluidsopname van het Russisch-Italiaanse gekonkel over geschuif met olieroebels, louche advocaten en ingenieuze zakenconstructies ligt nu op straat, inclusief het beroerde Engels van de aanwezigen. ‘Il Capitano’ Salvini ontkent alles en ziet zichzelf als slachtoffer van samenzweringen. Toch is het Italiaanse OM een onderzoek begonnen.

De vraag blijft wat het Kremlin denkt te winnen met dergelijke gehuurde vrienden. Weinig wijst erop dat Lega, het Hongaarse Jobbik, het Franse Rassemblement National of andere politieke Poetinbewonderaars met hun bescheiden slagkracht werkelijk in staat zijn om Rusland meer invloed te geven in de Europese Unie.

Eerder bleken peperdure westerse pr-bureau’s dat ook al niet te kunnen. Ze organiseerden voor het Kremlin conferenties, regelde dinertjes met internationale correspondenten en verspreidden glanzende memo’s, maar effect had het allemaal niet. Gelikte charmeoffensieven liepen telkens weer stuk op ongelikte werkelijkheden. Dan draaide Rusland opeens de gaskraan dicht richting Oekraïne, werd het nietige Georgië binnengevallen of bleek er na de gruwelijke vergiftiging van ex-spion Aleksandr Litvinenko een poloniumspoor van Londen naar Moskou te lopen.

Daar kon geen pr tegenop. ‘Ik wilde wel positieve verhalen over Rusland schrijven, maar Rusland dacht daar vaak anders over’, moest ik zelf ooit vaststellen in een terugblik op correspondentenjaren in Moskou.

Zelfs de gretig declarerende pr-adviseurs uit het Westen dropen uiteindelijk mismoedig af. De door het Kremlin ingehuurde consultant en ex-journalist Angus Roxburgh verklaarde in een boek waarom zijn pogingen om Rusland te helpen allemaal hopeloos vastliepen: ‘Mijn cliënten wilden niet begrijpen dat het cruciale middel om een beter imago in het buitenland te krijgen, niet betere pr was, maar beter gedrag.’

Zo is het nog altijd. Rusland kan aanpappen met krakkemikkige populistische partijen, wijzen op de fouten van Oekraïne bij het openlaten van het luchtruim, geld steken in rammelende alternatieve waarheden over de MH17-ramp of brutale ambassadeberichten rondsturen bij de jaarlijkse herdenking, maar de sancties verdwijnen er niet door en de woede en frustratie bij de nabestaanden evenmin.

Hoop sterft als laatste, hoor je Russen vaak zeggen. Misschien komt het Kremlin ooit nog tot het inzicht dat ‘beter gedrag’ ook een optie is om Europa milder te stemmen. Ze kunnen dan bij Nederland beginnen: door duidelijk te maken wat de rol van Rusland was bij het neerhalen van vlucht MH17.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden