Column Daniela Hooghiemstra

Het moderne feminisme is een ­uiting van onbehagen over de vele eigen keuzen die gemaakt moeten worden

Het feminisme beleeft sinds het eind van de vorige eeuw een comeback, maar wat die betekent, is de vraag. De derde en vierde feministische golf, vanuit Amerika over Europa gerold, zijn een vervolg op twee eerdere revoluties waarmee gelijke rechten, onafhankelijkheid en seksuele bevrijding verworven werden. De beide eerdere golven kenmerkten zich door concrete actiepunten met een collectief karakter: stemrecht, anticonceptie, abortus, juridische onafhankelijkheid en toegang tot de arbeidsmarkt voor álle vrouwen.

Het is duizelingwekkend hoe snel dit zich voltrokken heeft. En dat zonder geweld. Maar het level playing field bracht al snel nieuwe problemen. De droom van vrije seks werd gretiger omarmd door mannen dan door vrouwen en leverde uiteindelijk beiden veelal desillusie op. Huwelijken sneuvelden. Het moederschap plaatste vrouwen voor een ­dilemma: wil ik wel fulltime werken? Als ik dat niet wil, hoe maak ik dan toch een carrière? En als ik geen carrière maak, wat ben ik dan waard en: wie zorgt er dan voor mij?

Kenmerkend voor de twee laatste feministische golven is dat de wensenlijstjes zich moeilijk in concrete nieuwe regelgeving laten vertalen. Meer dan om de eis van beleidsmaatregelen, gaat dit reveil om algemene onvrede. De agenda wordt door sociale klasse en ras verscheurd. Voor de één is carrière het ultieme middel tot ontplooiing, de ander vindt haar heil in moeder zijn. Voor de één zijn mannen seksuele roofdieren, de ander gaat uit van hun onschadelijkheid. Voor de een is de ‘witte man’ hoofdzakelijk een onderdrukker, voor de ander ook een partner.

De felle discussie rond #MeToo ging niet om de vraag of mannen het recht hebben om vrouwen aan te randen of te verkrachten – het verbod daarop is al geregeld – maar om de mate waarin die zaken onder het tapijt verdwijnen, omdat ze gezien de persoonlijke sfeer waarin ze vaak plaatsvinden niet bewezen kunnen worden en/of omdat daders te machtig zijn. Maar tevens kwam aan het licht hoe groot het onbehagen van veel vrouwen met het (seksuele) gedrag van mannen in het algemeen kennelijk is.

Met de vierde golf weren vrouwen zich daartegen, bijvoorbeeld door vaste contracten voor seksueel verkeer te bepleiten. Feministe Milou Deelen publiceerde onlangs de WhatsAppconversaties waarin zij haar ex-minnaars vroeg om 1,50 euro op haar rekening te storten, ter compensatie van de door haar gemaakte anticonceptiepilkosten. Het gaat haar om de ‘bewustwording’ van de ongelijkheid, verklaarde ze. Maar ik vraag mij af of, als die bijdrage eenmaal gestort is, het probleem ook is opgelost. Of de behoefte aan verdere gelijkschakeling wel de echte drijfveer achter de laatste feministische golf is.

Vrouwen mogen alles wat mannen mogen, maar hun nieuwe rechten hebben oude vanzelfsprekendheden verloren doen gaan. De vaste basis van echtgenoot en kinderen, die een bron van onderdrukking kon zijn, vormde eeuwenlang óók het centrum van vrouwelijke macht. Die is verlaten, zonder dat duidelijk is wat daarvoor in de plaats gekomen is. Moeder worden is niet langer een bestemming, maar een keuze, die, eenmaal gemaakt, grote consequenties heeft. Vrouwen die hun kinderen niet aan andermans zorg willen toevertrouwen, leggen het in hun carrière af tegen mannen, die daar minder moeite mee hebben.

Maar wie financieel leunt op een man, neemt het risico om na een scheiding armlastig in de kou gezet te worden. Zónder carrière benut een vrouw haar kansen niet, mét is ze een slechte moeder, terwijl de poging tot het combineren van alles overspannen maakt. Onafhankelijk zijn kan betekenen dat het van een man of gezin überhaupt nooit komt, en kiezen voor een vrouw dwingt ook weer tot beslissingen: wel of geen kinderen en van wie?

De free for all arena waar vrouwen sinds de tweede feministische golf in beland zijn, vergt stuurmanskunst. Het moderne feminisme illustreert niet het ontluiken van een nieuwe eigen identiteit, zoals bij de twee eerdere golven het geval was, maar wijst eerder op het verlies daarvan.

Het moderne feminisme is een ­uiting van onbehagen over de vele eigen keuzen die in het individualistische strijdperk gemaakt moeten worden, de harde consequenties die daaraan vastzitten en de biologische grenzen die niet wijken. In de ­moderne roep om radicale gelijkheid klinkt wanhopig smeken door om herwaardering van juist hetgeen dat eigen is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.