Opinie

Het megaministerie voor Veiligheid en Justitie is mislukt

Geef de politie terug aan Binnenlandse Zaken en laat de top van het ministerie van Veiligheid en Justitie opnieuw op sollicitatie komen.

Oud-minister van Veiligheid en Justitie, Ivo Opstelten, ontmoet zijn opvolger Ard van der Steur op het VVD-congres van 28 november. Beeld anp

In 2010 ijverde de VVD voor het fuseren van enkele ministeries. De overheid moest kleiner, het aantal ministeries dus ook. Gevolg was het samenvoegen van politie en justitie in één superministerie. Dit zou de coördinatie tussen diverse diensten, van de politie tot en met de rest van de justitiële keten en van vreemdelingenzaken tot en met terrorismebestrijding, moeten verbeteren. Nu, vijf jaar later, zijn de puinhopen groot: het ministerie van Veiligheid & Justitie is verworden tot een oncontroleerbaar monsterministerie.

V&J, zoals het ministerie in de Haagse wandelgangen wordt genoemd, wordt al vanaf zijn geboorte geteisterd door tegenslagen. Waar het niet of beperkt informeren van de bewindspersonen aanvankelijk als incidenteel werd afgedaan, blijkt de informatievoorziening binnen het ministerie structureel chaotisch te verlopen. Dit werd eerder al duidelijk ten tijde van onder meer de affaire rondom de afgesproken foto met Volkert van der G. Toenmalig minister Opstelten kende slechts 'de optie van een foto', maar werd niet geïnformeerd over de uiteindelijke beslissing en de publicatie. Voor de rest hielden ambtenaren van het Openbaar Ministerie deze politiek zeer gevoelige kwestie in eigen hand, waardoor het ministerie later in een kwaad daglicht kwam te staan.

Ook de Commissie-Oosting, die onderzoek deed naar de affaire omtrent het verdwenen bonnetje van de deal met drugshandelaar Cees H., oordeelde hard over de informatievoorziening binnen zowel het OM als het ministerie van Veiligheid & Justitie: 'het heeft de minister van Veiligheid en Justitie Opstelten grote moeite gekost om tijdig de juiste informatie beschikbaar te krijgen. Hierdoor is hij uiteindelijk onvoldoende in staat geweest om zijn politieke verantwoordelijkheid waar te maken.'

Het ontstane beeld? Een kafkaësk departement dat niet door de politiek, maar door ambtenaren geregeerd wordt.

Onoverzichtelijk

De bovenstaande gebeurtenissen staan niet op zichzelf. Naast de affaires over de Teevendeal en de foto van Volkert van der G., troffen ook diverse andere plagen het ministerie. Zo verschijnen er regelmatig berichten over die situatie bij de Nationale Politie. Bijna wekelijks schrijven kranten over de bezorgde agenten, de gespannen werksfeer en verontrustende signalen over de kwaliteit van deze dienst. Dieptepunt was de ontmaskering van politiemol Mark M. Zijn verhaal kent gelijkenissen met het plot van een misdaadthriller. In ieder geval heeft de politie fouten gemaakt door hem te snel de toegang tot vertrouwelijke informatie te verstrekken of die juist te laat te ontnemen.

Het lijkt er, kortom, op dat het binnen het megaministerie van Veiligheid en Justitie voor een bewindspersoon bijna onmogelijk is om het overzicht te bewaren en de touwtjes volledig in handen te houden. Dit heeft inmiddels tot het aftreden van twee bewindspersonen, Ivo Opstelten en Fred Teeven, en één secretaris-generaal, Pieter Cloo geleid. Ook deze personele wijzigingen mochten niet baten: het ministerie bleef oncontroleerbaar en schandaaltjes zijn nog altijd aan de orde van de dag.

Binnen zo'n enorm ministerie ligt onoverzichtelijkheid al gauw op de loer: bijna de helft van de rijksambtenaren is bij Veiligheid en Justitie betrokken. Daarbij komen de botsende belangen tussen de onderliggende overheidsdiensten. Waar in het verleden het ene ministerie oog had voor de politie en het andere voor de rechterlijke macht, zijn deze botsingen nu in één departement te voelen. Dat maakt een organisatie ontzettend moeilijk te besturen.

Veiligheid en rechtsstaat

Een ander nadeel van deze interne botsingen is het rechtsstatelijke gevolg. De situatie waarin de veiligheid en de rechtsstaat door verschillende departementen in het oog gehouden werden, levert een gezonde verhouding op. Het is een goed rechtsstatelijk principe om checks and balances in de staatsorganisatie aan te brengen. Veiligheid en rechtsstaat zijn beide immers geen bedrijfstaak waarbij efficiëntie de boventoon dient te voeren. De twee vormen een begrippenpaar waarin een zorgvuldige balans gevonden moet worden tussen veiligheid en rechtsbescherming.

Vijf jaar na het optuigen van het megaministerie voor Veiligheid en Justitie moet de politiek ook eerlijk durven zijn. Het ministerie is te groot, de politieke leiding heeft na al die jaren nog altijd amper grip op het departement en de noodzakelijke rechtstatelijke checks and balances ontbreken. Verandering is daarom noodzakelijk. Het is aan de VVD, geestelijk vader van het mislukte megaministerie, om orde op zaken te stellen en dit probleem niet door te schuiven, maar aan te pakken: geef de politie terug aan Binnenlandse Zaken en laat de top van het ministerie opnieuw op sollicitatie komen. De V&J-pilot is mislukt.

Matthijs van de Burgwal en Jim van Mourik zijn Landelijk Voorzitter en Vicevoorzitter van de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.