Column Jean-Pierre Geelen

Het marktplein der zorgverzekeraars staat vol speculanten die hopen dat je mis gokt

Post: een reageerbuisje in een paarse plastic envelop. Of ik mijn poep erin wilde scheppen, voor het bevolkingsonderzoek naar darmkanker – fijne dag verder. Daar ging ik mijn handen niet aan vuil maken. Noem me naïef, maar ik was mijn handen liever in onwetendheid.

Zondag meldde het RIVM dat vorig jaar 1,5 miljoen mannen er hun neus níet voor ophaalden. Er waren ruim 3.700 darmkankers opgespoord en meer dan 20 duizend voorlopers van de ziekte, was het nieuws. 3.700 kankergevallen, dat is dus 1 op de 405 deelnemers. Gefeliciteerd, maar het kan mij niet motiveren.

Niet elke vondst kan ook genezen worden. Niet alle kankers worden gevonden door bevolkingsonderzoek. Jouw uitslag zegt dus niet alles. Garantie tot aan de deur: wie vandaag ‘schoon’ is, kan morgen op een voorloper botsen. Waarvan de vraag is of ze allemaal echt tot kanker leiden. Stel, ze vinden een onbehandelbare fatale tumor. De afloop is gelijk, maar je laatste levensfase had er een stuk zorgelozer uitgezien zonder die wetenschap.

Bijsluiter: dit is geen cynisch stukje over kanker. Als mij het noodlot treft, hoop ik ook dat artsen alles voor me doen. Dodelijke ziektes treffen veel te vaak veel te jonge (en ook oudere) slachtoffers, een gruwelijke onrechtvaardigheid. Elk slachtoffer dat door preventief onderzoek voorkomen kan worden, is winst. Dat is het punt niet.

Het gaat mij om de bijvangst en de tol.

Om mij heen heb ik de paniek gezien na een bevolkingsonderzoek voor borstkanker. Het telefoontje van de huisarts, middenin een verhuizing: ‘Ik heb niet zulk goed nieuws voor u’. Vele slapeloze nachten verder volgde een pijnlijk onderzoek, en een nieuwe reeks slapeloze nachten in afwachting van het vonnis. Toen ging de telefoon opnieuw: loos alarm. Gefeliciteerd. Wat was de prijs?

Die prijs is, naast persoonlijke paniek, een enorme medicalisering. Een overdaad aan vervolgonderzoek en ingrepen, een gigantische kostenpost met beperkt resultaat. Velen hebben hun leven te danken aan vroegtijdige opsporing. De vraag is alleen of dat in alle gevallen zonder bevolkingsonderzoek niet zou zijn gebeurd.

Je moet niet gokken met mensenlevens. Precies wat er gebeurt: speculeren op het noodlot. We spelen met de illusie dat alle leed en onheil kan worden afgewend.

Ook daarom trof mij afgelopen weekend een nieuwe ergernis (slecht voor de gezondheid): tegen heug en meug zette ik mij aan de jaarlijkse vergelijking tussen zorgverzekeraars. Nou ja, jaarlijks: doorgaans laat je de zaak verslonzen en loop je jarenlang bij dezelfde verzekeraar, waar je misschien wel te veel betaalt.

Tussen alle ‘Natura select-’ en ‘Zorg op maat’-polissen word ik geacht mijn toekomst te voorspellen. Heb ik – alles doet het nog - komend jaar fysiotherapie nodig? Geen idee. Wil ik minder premie betalen, meer eigen risico? De verzekering is een tombola. Een balletje-balletje; het marktplein staat vol speculanten die hopen dat je mis gokt. Als het lot jou treft, is het afwachten of ze uitbetalen.

Onderzoek en verzekeren: mij stoort de illusie dat elk risico afgewend kan worden en elk onheil afgekocht, als je maar alert en op tijd bent. De belofte van eeuwig leven, en (bijna) iedereen gelooft het.

Volgens de Staatsloterij is de kans op een prijs 1 op 2. Die win ik nooit, dus waarom zou ik wel het noodlot trekken? Ook de Oudejaarstrekking zal ik niet winnen. Omdat ik mijn lot niet in handen heb.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden