ColumnAleid Truijens

Het maatwerkdiploma is een heel slecht idee. Het leidt tot meer ongelijke kansen en een verder dalend niveau

null Beeld
Aleid Truijens

Ja hoor, daar duikt-ie weer op, in het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet: het maatwerkdiploma! Het is een oude lieveling van de schoolbestuurders en de VO-Raad, het ‘flexibele’ schooldiploma, waarbij leerlingen vakken op een hoger of lager niveau kunnen afsluiten. Een havoleerling kan bijvoorbeeld wiskunde op vmbo-niveau doen en Engels op vwo-niveau. De Onderwijsraad heeft de plannen ervoor al in 2015 afgewezen. Nu worden ze toch weer van stal gehaald; de lobby van de VO-Raad is weer succesvol.

Het is een heel slecht idee. Dat kunnen de onderwijsministers zelf meteen zien. Het maatwerkdiploma ondermijnt twee belangrijke pijlers van hun voorgenomen beleid: het tegengaan van de kansenongelijkheid en van het dalende niveau van de leerprestaties. Het maatwerkdiploma maakt het op beide fronten erger. Terecht delen de waakhonden van Red Het Onderwijs er een rode kaart voor uit.

De argumenten van de Onderwijsraad, nog eens herhaald in 2019, zijn duidelijk en overtuigend genoeg. De raad hecht aan de onwankelbare waarde van landelijke diploma’s. Die garanderen een bepaald niveau, sluiten aan op het vervolgonderwijs en zijn internationaal erkend. Ook zijn landelijke, centrale examens een bruikbaar middel om de kwaliteit te bewaken, landelijke niveaunormen te stellen en een richtsnoer voor curricula. Nu nog onthullen cijfers over geslaagden en gezakten én over de ‘afstroom’ (leerlingen die afzakken naar een lager schooltype) genadeloos de kwaliteit van een school. Met het maatwerkdiploma wordt afzakken gelegitimeerd. Terecht wees de raad op de didactische problemen voor leraren, met meerdere niveaus in één klas.

Als je de grenzen tussen schooltypen flexibel wil maken, doe dat dan niet bij het eindexamen maar in de beginjaren van het vervolgonderwijs. Dat verhoogt kansen. Het maatwerkdiploma vormt een bedreiging voor gelijke kansen. Leerlingen kunnen stijgen, maar ook dalen. De puberziel kennende denk ik dat je het erg aanlokkelijk voor leerlingen maakt om een ‘stom’ of moeilijk vak te laten vallen.

Later kunnen ze daar spijt als haren op het hoofd van krijgen, bijvoorbeeld als ze daardoor geen geneeskunde of psychologie kunnen studeren. Hoogopgeleide ouders zien dat gevaar en zullen hun kinderen op het gewenste niveau willen houden, desnoods met bijles. Laagopgeleide ouders oefenen die druk wellicht minder uit of gaan eerder mee met de wens van hun kind (of de leraar).

Het maatwerkdiploma zal leiden tot meer selectie aan de poorten van het hoger onderwijs, vaak motivatiegesprekken en opbieden in cv’s, waarbij kinderen die uit minder bevoorrechte milieus of andere culturen komen bewezen in het nadeel zijn. Er is veel mis met de huidige eindexamens, maar één voordeel hebben ze: ze zijn niet vooringenomen en discrimineren niet.

Beroerd idee dus. Toch is te begrijpen waarom de schoolbestuurders er zo graag aan willen. Het maatwerkdiploma leidt op den duur tot afschaffing van de centrale examens (daar is een wetswijziging voor nodig) en van het klassikale onderwijs. Volkomen gepersonaliseerd onderwijs, elke leerling op de computer een bloedeigen leerweg. Zelf de diploma’s uitdelen, niemand die ooit nog zakt, blije leerlingen. Kritische, dure en eigenwijze hoogopgeleide vakdocenten zijn steeds minder nodig. Vanzelf krijgen we leerpleinen, met leraren als toekijkende coaches – het lerarentekort meteen opgelost.

Het is een twintig jaar oude droom van veel schoolbestuurders, ooit ‘competentieleren’ genoemd. De commissie-Dijsselbloem dacht in 2008 definitief ermee te hebben afgerekend. Dat was een illusie. De onderwijsinspectie bleef waarschuwen tegen niveauverlaging door modieuze vernieuwingen; onderzoekers wijzen onvermoeibaar op het gebrek aan bewijs voor de effectiviteit ervan. Maar de bestuurders lieten niet af. Hun lobby is sterker dan die van leraren en wetenschappers. Onderwijsministers, wees wijs. Doe het niet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden