Taalgebruik Lexicon

Het lexicon der onterecht vergeten woorden: Koperen ploert

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort.

Ik verlangde er zo naar. De warmte, het licht. Tussen de regendruppels door taalde ik naar de magistrale stralen. Van die grote fusiereactor in de lucht, die hemelvlam. Die dagster, dagtoorts, brandende bol. Die buitenverlichting die iedere dag maar weer voor niets op gaat. De zon! Een superhete gele dwerg. Heerlijk! En nu zit ik dan in Spanje. Met mijn hoofd te baden in het gouden licht. De schitterend hitte op mijn gezicht. Van kop tot kin word ik gekoesterd.

‘Smeer je in’, zegt mijn man. 

‘Ja, ja’, antwoord ik, mijn ogen stijf gesloten. 

‘Wist je dat fotonen er wel 100.000 jaar over doen om vanuit de kern van de zon naar de oppervlakte komen en daarna binnen acht minuten op aarde terecht kunnen komen?’, zegt mijn man. 

Ik schud mijn halsreikende harses. ‘Nope, wist ik niet.’

‘Ze mogen allemaal op mij terechtkomen’, denk ik. Wel heet misschien. Daar komt de zegswijze koperen ploert ook vandaan natuurlijk. Het is een oud-koloniale uitdrukking, uit Nederlands-Indië. Het slaat op de enorm hoge temperaturen die daar konden voorkomen.

‘Als een oudgast begon ze over de hitte te klagen – iedere dag werd het zo’n 36 of 37 graden en de zon noemde ze de koperen ploert, zoals planters deden’, schrijft F.B. Hotz in Duistere jaren

Ik vind het een mooie uitdrukking. Poëtisch en ook een beetje angstaanjagend. Een gevaarlijk glimmende klootzak in de lucht. Een schroeiende schoft.

Maar de zon is juist fijn, denk ik, terwijl ik fotonen probeer te vangen met mijn wangen. Hoe kan die nou verraderlijk zijn? Ik zit nou al twee uur mijn bakkes te bakken. Heerlijk. Icarus is er niets bij. 

‘Had je je nou wel ingesmeerd?’, vraagt mijn man nog eens. Ai... vergeten. ’s Avonds in de spiegel schijnt het verraad me vuurrood tegemoet. Au. Vuile ploert. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.