Opinie

Het leven dreigt zijn vanzelfsprekendheid te verliezen

De toegenomen vrijheid om te kunnen beslissen over leven en dood, brengt voor iedereen de last òm te kiezen met zich mee. Voor de vanzelfsprekendheid van het leven kiezen, wordt dan uitzonderlijk, eenzaam en zwaar, betoogt José Sanders.

Zwangere vrouwen poseren in Breda. Beeld anp

SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij stelde onlangs (O&D, 15 februari) dat christenen niet de enigen zijn die de waarde van het leven voorop plaatsen en daarom bezwaar maken tegen ontwikkelingen zoals het breder beschikbaar maken van euthanasie en de Niet Invasieve Prenatale Test (NIPT). PT-test. D66-kamerlid Pia Dijkstra stelde daar tegenover (O&D, 22 februari) dat het christenen vrij staat dit standpunt te huldigen, maar dat ze daarmee niet het recht hebben progressieve en liberale denkers deze beschikbaarheid te ontnemen. Waar Dijkstra aan voorbij gaat, en waar in de brede discussie sowieso weinig aandacht aan wordt geschonken, is wat de beschikbaarheid en toegankelijkheid van dergelijke 'tools' met mensen - christenen, progressieve en liberale denkers of andersgezinden, doet.

Straks, als de wetgever het aanbieden van een NIPT voor alle zwangeren toegankelijk maakt, zal de verloskundige of gynaecoloog aan alle aanstaande moeders vragen: 'Wilt u aan de NIPT- test deelnemen, of niet?' Dè test, dat vooronderstelt: die test is er, voor mij, en dat is niet voor niks. Hoe zal ik me voelen als ik hem doe? En hoe als ik hem niet doe? Je kunt de test straks niet meer wegdenken: iedere vrouw zal een keuze moeten maken. Gezondheidswetenschappers weten dat kiezen tegen de test een gemarkeerde keuze zal zijn, want in andere landen leidt de beschikbaarheid meestal tot testen. Een negatieve testuitslag leidt meestal tot zwangerschapsafbreking. Het zal een opvallende keuze zijn om niet te willen weten, en zeker om te kiezen voor een kind dat (mogelijk) gehandicapt zal zijn.

Keuzevrijheid

Als euthanasie ook beschikbaar is voor mensen die weliswaar niet terminaal ziek zijn, maar wel hun leven voltooid achten en niet meer verder willen leven, stelt dit simpele feit aan iedereen die oud wordt de vragen: Is mijn leven voltooid? Wat betekent voltooid? Hoe lang wil ik nog leven? En wat als ik niet meer verder leven wil? Stoppen met leven is dan een keuze, maar verder gaan met leven ook. Leven is niet meer vanzelfsprekend. Kun je nog wel kiezen om verder te leven, als dit leven moeilijk wordt? Is leven nog iets waard, als je bijna niets meer kunt of weet?

Mensen een mogelijkheid of keuze aanbieden, en hen op die mogelijkheid of keuze wijzen, is niet zonder consequenties. Cognitieve wetenschappers weten dat de ene keus noemen, de andere automatisch oproept. Tegenover de vrijheid van een groep hoogopgeleide, autonome, liberaaldenkende mensen die goed voor zichzelf kunnen opkomen, ontstaat zo een verplichting om te kiezen voor hen die dit anders misschien niet zouden hebben gedaan, of die geconfronteerd worden met opties waar ze anders niet opgekomen zouden zijn.

Ideale wereld

Dat kun je als toegenomen kennis en vrijheid beschouwen, en dus als winst voor iedereen, maar in de praktijk kan het uitpakken als een last die velen niet gezocht hebben. Zwangerschap wordt verzwaard met keuzes, wachten op uitslagen, uitstellen van genieten, en in sommige gevallen een verschrikkelijke beslissing, waar mensen mee verder moeten leven. Het levenseinde wordt verzwaard met vragen over wat leven waard is voor jezelf, maar ook voor naasten, voor wie jouw leven misschien (te) zwaar wordt. Misschien is het precies dit verlies van de vanzelfsprekendheid van het leven dat vooral christenen, maar niet alleen hen, tegen de borst stuit.

Natuurlijk, in een meer ideale wereld zouden mensen elkaar helpen het leven te dragen zoals het zich aandient: gehandicapt, kort, of (te) lang. Maar de wereld is niet ideaal en autonome keuzedwang is een onontkoombare ontwikkeling. Naarmate mensen autonomer hun keuzes maken, zijn zij zelf meer verantwoordelijk voor de gevolgen ervan. Voor de vanzelfsprekendheid van het leven kiezen wordt dan apart, en misschien ook eenzaam en zwaar.

Willen we dat? Laten we samen serieus nadenken over hoe we dit soort keuzes inrichten, en hoe we over die keuzes willen communiceren, want ook dat is niet vrijblijvend.

José Sanders is universitair hoofddocent communicatie- en informatiewetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden