Debat over Verkiezingscampagnes

‘Het leek wel politiek paniekvoetbal wat Groenlinks speelde’

Nederland heeft gestemd voor de Europese verkiezingen, de campagnes zitten erop. Experts blikken terug op het campagnecircus. Wat viel op?

VVD-leider Mark Rutte en Thierry Baudet (FvD) na afloop van het debat in de Rode Hoed. Beeld Freek van den Bergh

Kay van de Linde (spindoctor en communicatiestrateeg):

‘De partij die de meeste invloed heeft uitgeoefend, was de publieke omroep door een platform te bieden aan Rutte en Baudet, twee mensen die niet eens op de lijst staan. Dat is een aardig staaltje kiezersbedrog. Het is zorgelijk dat media zich meer bezighouden met een wedstrijdje om de kijkcijfers dan met het journalistiek verslaan van de verkiezingsstrijd.

‘Van de VVD en Forum is het pr-technisch heel slim dat ze het beeld hebben gecreëerd dat er maar twee opties zijn. Het is in de huidige gefragmenteerde mediasamenleving lastig om op te vallen. Je moet soms een schop op de schenen geven, waardoor de media even de aandacht op je richten, en dat moment gebruiken om je boodschap kwijt te kunnen. Zulke schoppen zijn het debat tussen Baudet en Rutte en het SP-filmpje over Hans Brusselmans, waar iedereen het wel vijf dagen over had.

‘De nieuwe partij Volt is er niet tussen gekomen in dat campagnegeweld. Ik weet ook niet wie hun lijsttrekker is, die is niet zichtbaar geweest. Dat heeft de PvdA met Frans Timmermans juist goed gedaan. Alleen al het frame van Spitzenkandidat onderscheidt hem van de andere kandidaten. De vent maakt de tent: mensen stemmen op een persoon, in wiens handen ze hun lot leggen. De combinatie van betrouwbaarheid, uitstraling en beloften is belangrijk. Je hebt tegenwoordig heel veel keuze op links en rechts, dan zie je dat de persoon de uitslag bepaalt. Dat begrijpt ook Rutte, die extra gewicht in de schaal legt met zijn titel als premier.

‘De VVD en Forum zijn er het best in geslaagd het debat naar zich toe te trekken, daar neem ik campagnetechnisch gezien mijn petje voor af.’

Kay van de Linde was campagneleider van Pim Fortuyn en is mediastrateeg in het bedrijfsleven.

Bianca Pander (partner campagnebureau BKB):

‘Veel partijen deden de foute aanname dat campagnes over vorm moesten gaan: veel forse uitspraken en stenen in de vijver, weinig verhaal en lange-termijnvisie. Maar mensen zijn niet dom, die willen weten waar partijen voor staan en must give a shit voor ze naar de stembussen gaan. Een goed voorbeeld is het SP-filmpje. Daardoor gingen de Europese verkiezingen meer leven, maar de vraag is of dat de beste manier is om het erover te hebben. Na dat filmpje wist je nog steeds niet wat de SP wilde.

‘Het leek ook of partijen niet vasthielden aan de strategie die ze bedacht hadden. Zo zette GroenLinks al bij de gemeenteraadsverkiezingen en de Provinciale Statenverkiezingen een lijn in om het over bepaalde thema’s te hebben, zoals het klimaat. Maar in plaats van het belang van Europese samenwerking voor het klimaat benadrukken, liet de partij zich alsnog uit de tent lokken door het te hebben over Baudet. Het leek wel politiek paniekvoetbal.

‘Een partij die wel aan haar boodschap vasthield is Volt. Als je echt pro-Europa bent, kom je al gauw bij hen uit. Als nieuwe club hebben ze toch best wat media-aandacht gegenereerd.

‘Het debat tussen Rutte en Baudet was slim vanuit de VVD en Forum. Maar het is schandalig dat de NPO twee partijen die elkaar online hebben uitgedaagd gratis zendtijd geeft, terwijl andere partijen die tijd moeten inkopen. De omroep is onafhankelijk, laat dat dan ook zien en ga niet mee in de hype.

‘Iets positiefs is dat bepaalde issue-campagnes goed hebben gewerkt. Het is mooi dat de ‘Stem op een Vrouw’- campagne aandacht blijft krijgen en dat partijen meer met inclusiviteit bezig zijn.’

Bianca Pander Beeld RV

Jack de Vries (ceo van Hill and Knowlton Strategies en oud-spindoctor en -politicus):

‘Een leidend thema was hoe gevestigde partijen worden neergezet als riskant en symbool voor wat we allemaal kwijtraken aan Europa. Een andere rode lijn zijn fact free-beweringen. De media hadden, zoals bij de Kamer-verkiezingen, meer de rol op zich moeten nemen van factcheckers. Juist in een Europese campagne, waarin onderwerpen verder van ons afstaan, wordt een beeld gecreëerd dat geen recht doet aan de werkelijkheid. Zo beweerde Baudet in het debat met Rutte dat Guy Verhofstadt het Europees Parlement wil laten stemmen voor een Europees leger, terwijl die bevoegdheid helemaal niet bij het parlement ligt.

‘Het was ook een campagnetijd van de tweestrijd tussen de VVD en Forum en de onzichtbaarheid van de andere partijen. De SP was even zichtbaar, maar op een negatieve manier. Zo’n tweestrijd was er ook tussen Balkenende en Bos (2003, 2006), tussen Rutte en Cohen (2010) en tussen Rutte en Samsom (2012). Dat gaf beide kanten een voordeel: als middenpartijen voorkom je dan de groei van een flank. In 2017 was dat al anders, toen de PVV de tweede partij werd na een tweestrijd tussen Rutte en Wilders. En nu gaf Rutte het podium aan Baudet in een wedstrijd die hij uiteindelijk ook nog verliest. Het is tactisch onverstandig om in de slotfase je tegenstander als euroscepticus weg te zetten, terwijl je eigen partij ook niet de meest pro-Europese is.

‘Naast een Rutte- en Baudet-effect was er ook een Timmermans-effect. Het is toch een bekende nationale politicus die veel sympathie heeft gekregen rond MH17. En het merk Timmermans is op dit moment sterker dan het merk PvdA.’

Jack de Vries. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden