Opinie

Het leed van koeien is een blinde vlek

De discussie over dierenleed is goed. Maar waarom stellen we onszelf niet de fundamentele vraag of we dieren überhaupt mogen gebruiken als instrument?

Beeld thinkstock

Volgens Gé Bouma leeft de stalkoe als een prinses op de erwt. Helaas is niets minder waar. Hoewel ze terecht kritiek heeft op de boodschap van Wakker Dier, vertelt ze zelf ook niet het hele verhaal over de melkveehouderij.

Het welzijn van dieren staat steeds meer ter discussie. Die aandacht is een positieve ontwikkeling, maar problematisch is dat steevast wordt voorbijgegaan aan een aantal fundamentele ethische vraagstukken. Het debat gaat bijvoorbeeld over weidegang, maar de vraag of mensen andere dieren überhaupt als eigendom mogen beschouwen of mogen gebruiken als instrument wordt niet gesteld.

Emotioneel leed

Dat is een gemis, want er kleven fundamentele problemen aan het houden van dieren. Zo kunnen dieren die door mensen worden gehouden bijna nooit volledig hun eigen gedrag vertonen. In de melkveehouderij worden kalfjes direct na de geboorte van de moederkoe gescheiden, wat bij beide emotioneel leed veroorzaakt. Er zijn koeien die nog dagenlang wanhopig zoeken naar hun kalf. Bovendien eindigt vrijwel elke koe, of deze nou in de wei of op stal staat, in het slachthuis. Meestal al na een paar jaar, want dan is de koe niet meer winstgevend genoeg. De benaming prinses op de erwt lijkt me bij zo'n behandeling behoorlijk misplaatst.

Dat aan bovengenoemde vragen wordt voorbijgegaan, heeft te maken met het feit dat we niet of nauwelijks stilstaan bij datgene wat gangbaar is. Wie aan een koe denkt, denkt al snel aan melk. Het zit dan ook diep in ons brein verankerd dat een koe er is om melk te geven. Dat is echter geen natuurwet, maar een menselijk besluit om een dier voor een bepaald doeleinde te gebruiken.

Beeld thinkstock

Cecil de leeuw

Net als alle andere zoogdieren, geven koeien melk na de geboorte van een jong, om dit te zogen. Die melk is nooit bestemd voor een ander dier. Wanneer we honden of katten ieder jaar kunstmatig zouden bevruchten en hun jongen zouden weghalen bij de geboorte en de mannetjes zouden vetmesten en doden, omdat ze later geen melk zullen geven, zouden we dat hopelijk als hoogst immoreel bestempelen. Toch doen we precies hetzelfde met koeien. Hoewel je er bijna niemand over hoort, is er geen enkele reden om dat als minder immoreel te beschouwen.

Helaas is het leed van koeien een enorme blinde vlek. Hoewel velen het eens zijn met de stelling dat dieren onnodig laten lijden of doden slecht is - zoals ook de reacties op het doden van leeuw Cecil illustreren - zien we niet in dat ook in de (melk)veehouderij veel onnodig leed is. Niemand heeft namelijk dierlijke producten nodig om gezond te leven.

Toch bestaat er zelfs geen gangbaar woord voor de ideologie dat mensen andere dieren mogen gebruiken en doden voor hun doeleinden. Daarmee is de problematiek feitelijk ook onbespreekbaar. De term carnisme, die gedefinieerd kan worden als deze ideologie, zou daarom meer gebruikt moeten worden. Hopelijk staan we hierdoor vaker stil bij wezenlijke kwesties als het instrumenteel gebruik van dieren.

Het benoemen van de fundamentele problemen is een eerste stap in het zichtbaar maken ervan. Maar ook dan zijn er nog genoeg obstakels die overwonnen moeten worden, om werkelijk voor de belangen van dieren op te komen. Zo wordt ondanks wetenschappelijk bewijs veelal nog ontkend dat koeien en kalfjes heftig emotioneel reageren op hun scheiding. Ook hier illustreert een vergelijking met honden en katten hoe merkwaardig dit is: hun emoties worden vaak wel erkend. Er is dus nog veel te winnen voor dieren in de veehouderij.

Zowel Bouma als Wakker Dier lijken bezorgd om dierenwelzijn, maar beiden realiseren niet dat dieren altijd leed wordt aangedaan in de veehouderij. Als we werkelijk geven om het welzijn van dieren, zouden we ervoor moeten pleiten de veehouderij af te schaffen.

Willem Vermaat is docent milieuwetenschappen en dier- en milieuethiek aan de Universiteit Utrecht

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden